وقتی که شمار سلولای قرمز در گردش خون کاهش پیدا می کنه، موجب کم خونی می شه. کم خونی شایع ترین مشکل خونی در عموم مردمه. سردرد، درد در قفسه سینه و رنگ پریدگی از علائم این مشکله. کم خونی در سراسر دنیا رایجه. مثلا در کشور آمریکا، بیشتر از ۳ میلیون نفر و در کل دنیا ۱.۶۲ میلیارد نفر به کم خونی دچار هستن. کم خونی بیشتر به خاطر دخالت بقیه مریضیا در کارکرد بدن و ایجاد مشکل به دلیل اونا در تولید سلولای قرمز خون ایجاد می شه. دلیل دیگر اونم، تخریب سلولای قرمز یا از دست دادن اونا به طور غیرعادی در بدنه.

حقایقی کوتاه درباره کم خونی

  • ۲۴/۸ درصد از جمعیت جهان کم خونی دارن؛
  • کودکان در سنای قبل از مدرسه بیشترین خطر دچار شدن به کم خونی رو دارن و طبق آمار جهانی ۴۷ درصد از کودکان در سنای قبل از مدرسه به این مشکل دچار هستن؛
  • بیشتر از ۴۰۰ نوعِ مختلف از کم خونی در جهان تعریف شده؛
  • کم خونی مخصوص آدما نیس و در سگا و گربه ها هم دیده می شه.

علائم کم خونی

نشونه روشن تموم شکلای مختلف کم خونی، خستگی و کاهش سطح انرژیه. نشونه های دیگر از این قرار هستن:

  • رنگ پریدگی پوست؛
  • ضربان قلب بی نظم یا سریع؛
  • تنگی نفس؛
  • درد در قفسه سینه؛
  • سردرد؛
  • احساس سبکی در سر (زمان سردرد).

در مواردی که کم خونی شدید نیس، علائم کم ترن یا اصلا علائمی وجود نداره.

بعضی از شکلای مختلف کم خونی همراه با نشونه های زیره:

  • کم خونی آپلاستیک (آپلازی): تَب، عفونتای تکراری و بثورات پوستی؛
  • کم خونی به دلیل فولیک اسید: بدرفتاری و تحریک پذیری، اسهال و نا آرومی زبون؛
  • کم خونی همولیتیک: زردی و یرقان، تیره شدن ادرار، تَب و دردهای شکمی؛
  • کم خونی داسی شکل: تورم دردناک دست و پا، خستگی و زردی (یرقان).

دلایل کم خونی

بدن ما واسه باقی موندن نیاز به سلولای قرمز خون داره. سلولای قرمز وظیفه ی حمل هموگلبین (پروتئینی پیچیده که شامل مولکولای آهنه) رو بر عهده دارن. این مولکولا اکسیژن رو از شُشا به بقیه نقاط بدن می رسانند. بعضی از مریضیا و وضعیتای خاصی آسیب رسان به بدن، سطح سلولای قرمز خون رو کم می کنه.

۱. کم خونی به دلیل از دست رفتن خون

عادی ترین نوع کم خونی، کم خونی به دلیل کمبود آهن، معمولا در این دسته قرار میگیره. دلیل بروز این مشکل، کمبود آهن به دلیل از دست رفتن خونه.

وقتی بدن، خون از دست می ده، شروع به جذب و کشیدن آب بافتای خارجی ِ جریان خون می کنه تا رگای خونی رو پُر کنه. پس، سلولای قرمز خونی رقیق می شن. از دست رفتن خون به شکل زیاد و سریع یا طولانی در بدن رخ می ده.

از دست رفتن سریع خون می تونه به دلیل جراحی، زایمون، تروما یا پارگی رگای خونی رخ بده. از دست دادن خون به شکل طولانی در موارد کم خونی شایع تره. این مشکل می تونه به خاطر زخم معده، سرطان یا تومور ایجاد بشه.

دلایل کم خونی به خاطر از دست دادن خون شامل موارد زیره:

  • مریضیای دستگاه گوارش مثل زخم معده، بواسیر، سرطان یا ورم معده؛
  • استفاده از داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAID) مثل ایبوپروفن یا آسپرین؛
  • خون ریزی قاعدگی.

۲. کم خونی به دلیل کاهش یا مشکل تولید سلولای قرمز

مغز استخوان، بافتی نرم و اسفنجی در مرکز استخوانه. وجود این ماده واسه تولید سلول قرمز ضروریه. مغز استخوان، سلولای بنیادی تولید می کنه و سلولای بنیادی تبدیل به سلولای قرمز خون، گلبولای سفید و پلاکت می شن.

بعضی از مریضیا مثل سرطان خون بر مغز استخوان اثر می ذارن و تعداد زیاد و غیرعادی از گلبولای سفید تولید می شن. اینجور مسئله ای تولید طبیعی سلولای قرمز خون رو دچار مشکل می کنه.

بقیه کم خونیایی که ریشه در کاهش یا مشکل سلو لای قرمز دارن، از این قرارند:

  • کم خونی داسی شکل: در این نوع از کم خونی، سلولای قرمز خیلی سریع شکل شون تغییر می کنه و تخریب می شن. سلولای خونی هلالی شکل ممکنه در رگای خونی کوچیک تر اسیر و باعث ایجاد درد شن.
  • کم خونی به دلیل کمبود آهن: کمبود شدید سلولای قرمز خون به دلیل کمبود آهن در بدن ایجاد می شه. دلیل این مشکل می تونه: رژیم غذایی نامناسب، قاعدگی، اهدای خون تکراری، تمرینات ورزشی استقامتی، بعضی مشکلات خاص گوارشی مثل مریضی کرون، جراحی و برداشتن بخشی از روده یا بعضی از مواد غذایی باشه.
  • مشکلات مغز استخوان و سلولای بنیادی: زمانی که تعداد سلولای بنیادی کم باشه یا اصلا وجود نداشته باشن، کم خونی آپلاستیک رخ می ده. تالسمی هم زمانی ایجاد می شه که سلولای قرمز خونی رشد نمی کنن و به شکل درست به بلوغ نمی رسن.
  • کم خونی به دلیل کمبود ویتامین: ویتامین B۱۲ و اسید فولیک هر دو واسه ساخت سلولای قرمز خون لازمن. اگه مقدار هر یک از این دو کم باشه، تعداد سلولای قرمز تولیدشده بسیار کم می شه. کم خونی مگالوبلاستیک و کم خونی پرنیشیوز از نمونه های این کم خونیه.

۳. کم خونی به دلیل تخریب سلولای قرمز خونی

به طور عادی، عمر سلولای قرمز خونی در جریان خون، دوره ای ۱۲۰ روزهه اما این سلولا می تونن زودتر از این زمان تخریب شن و از بین برن. کم خونی همولیتیک خودایمنی نمونه ای از این کم خونیه و در اون سیستم ایمنی بدن به اشتباه، سلولای قرمز رو به عنوان ماده ای ناشناس و خارجی تشخیص می ده و به اونا حمله می کنه.

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   علائم نقرس، عوامل ایجاد، تشخیص و روش های علاج اون "

همولیز بیشتر از اندازه (تخریب سلولای قرمز خون) به دلایل زیادی مثل موارد زیر رخ می ده:

  • عفونتا؛
  • بعضی از داروها مثل انواعی از آنتی بیوتیکا؛
  • زهر و نیش زدگی مار و عنکبوت؛
  • سموم تولیدشده از مریضیای پیشرفته کبد و کلیه؛
  • حمله خودایمنی مثلا به دلیل مریضیای همولیتیک؛
  • فشار خون بالا؛
  • پیوند رگ و پروتز دریچهای قلب؛
  • مشکلات انعقاد خون؛
  • بزرگ شدن طحال.

درمون کم خونی

علاجای متفاوتی واسه کم خونی هست. هدف تموم این علاجا، افزایش تعداد سلولای قرمز خون و پس افزایش میزان اکسیژنیه که خون حمل می کنه. علاجا وابسته به نوع و دلیل کم خونی متفاوت هستن:

  • کم خونی به دلیل کمبود آهن: مصرف مکملای آهن و تغییر در رژیم غذایی. اگه مشکل به خاطر از دست دادن خون باشه، باید خون ریزی شناسایی و جلوی اون گرفته شه.
  • کم خونی به دلیل کمبود ویتامین: درمون شامل مصرف مکملای رژیمی و ویتامین B۱۲ می شه.
  • تالاسمی: درمون در این نوع کم خونی شامل مصرف مکملای فولیک اسیده. برداشتن طحال و بعضی وقتا هم نقل وانتقال خون (ترانسفوزیون) و پیوند مغز استخوان لازم می شه.
  • کم خونی مریضی طولانی: این نوع از کم خونی نتیجه وضعیتی جدی و طولانی در بدنه و واسه اون درمانی قطعی وجود نداره؛ بلکه باید به وضعیت ایجادشده و ریشه مشکل توجه شه. منظور از وضعیتی خاص، مشکلاتی طولانی مثل عفونتای تکراری و… است.
  • کم خونی آپلاستیک: واسه درمون این نوع از کم خونی، مریض از نقل و انتقال خون یا پیوند مغز استخوان استفاده میکرد.
  • کم خونی داسی شکل: واسه درمون کم خونی داسی شکل از اکسیژن درمانی، مُسکنا و مایعات داخل وریدی (سرم) استفاده می شه.
  • کم خونی همولیتیک: در این نوع، مریض باید از مصرف داروهایی که وضعیت رو بدتر می کنه، پرهیز کنه. ممکنه از داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی واسه مریض تجویز و یا درمانی واسه عفونتا در نظر گرفته بشه. عوض کردن پلاسمای خون یا تصفیه خون هم در بعضی موارد لازمه.

شکلای مختلف کم خونی

بیشتر از ۴۰۰ نوع کم خونی تا کنون شناخته شده. همه این شکلای مختلف بنا به دلیل اتفاق به ۳ دسته کلی تقسیم می شن:

  • کم خونی به دلیل از دست رفتن خون؛
  • کم خونی به دلیل کاهش تولید یا تولید سلولای قرمز معیوب؛
  • کم خونی به دلیل تخریب سلولای قرمز خون.

شکلای مختلف کم خونی که در این ۳ گروه کلی جای می گیرن هم از این قراره:

  • کم خونی داسی شکل؛
  • کم خونی به دلیل کمبود ویتامین؛
  • کم خونی به دلیل کمبود آهن؛
  • کم خونی به دلیل از دست دادن خون؛
  • کم خونی مدیترانه ای (کولی)؛
  • کم خونی پرنیشیوز.

رژیم غذایی

اگه کم خونی به دلیل کمبود مواد مغذی باشه، تغییر رژیم غذایی مثلا استفاده از رژیم غنی شدن با آهن می تونه از علائم کم خونی کم کنه. مواد زیر پر از آهن هستن:

  • نون و غلات صبحانه غنی شده با آهن؛
  • گیاهان سبزبرگ مثل شاهی، کلم پیچ؛
  • دانه های خوراکی گیاهی و لوبیا؛
  • برنج قهوه ای؛
  • گوشت سفید و قرمز؛
  • آجیل و دانه ها؛
  • ماهی؛
  • پنیر توفو؛
  • تخم مرغ و تخم بقیه پرندگان؛
  • میوه های خشک شده مثل: قیسی، کشمش، آلوبخارا.

عوامل ایجاد خطر کم خونی

این مشکل می تونه در تموم نژادها و سنای به اتفاق بپیوندد. بسامد اون در مردها و زنان هم به یک اندازه. در هر حال، عوامل زیر موجب افزایش خطر دچار شدن به کم خونی می شه:

  • قاعدگی؛
  • بارداری و زایمون؛
  • تولد زودتر از موعد؛
  • سن ۱ یا ۲ سالگی (در این سن افراد بیشتر در خطر دچار شدن هستن)؛
  • رژیم غذایی بدون آهن، مواد معدنی و ویتامینا؛
  • از دست دادن خون از راه جراحت یا جراحی؛
  • مریضیای جدی طولانی مثل ایدز، دیابت، مشکلات کلیوی، سرطان، روماتیسم مفصلی، مشکلات کبدی، مشکل قلبی؛
  • سابقه مریضی کم خونی مثل کم خونی داسی شکل در خونواده از راه وراثت؛
  • خونواده

  • مشکلات روده ای که بر جذب مواد مغذی اثر می ذاره.

چشم انداز کم خونی

مریضی کم خونی در هر فرد بنا به دلایل اتفاق، روند متفاوتی داره. خیلی از شکلای مختلف کم خونی با تغییر رژیم غذایی بهبود پیدا می کنن یا میشه از اونا در امان موند. یه سریای دیگه از شکلای مختلف این مریضی، مدتای طولانی با فرد باقی می مونن و بعضی شکلای مختلف هم در صورت رسیدگی نکردن زندگی رو تهدید می کنن. اگه همیشه احساس خستگی و ضعف می کنین، حتما باید به دکتر مراجعه کنین.

تشخیص کم خونی

واسه تشخیص این مشکل، راه های مختلفی هست اما عادی ترین راه استفاده از آزمایش خون موسوم به CBC یا شمارش کامل خونه. در آزمایش CBC، تعداد و نوع سلولای خونی بررسی می شن. مثلا سطح هماتوکریت و هموگلوبین بررسی و نسبت حجم سلولای قرمز به حجم کل خون تعیین می شه.

این آزمایش وضعیت عمومی سلامت و مریضیایی مثل مشکلات کلیوی یا سرطان خون رو مشخص می کنه. اگه سطح سلولای قرمز خون، هموگلوبین و هماتوکریت زیر سطح عادی باشه، احتمال کم خونی در فرد زیاده. با این حال، اینجور نتایجی شک نداشته باشین بیان کننده وجود کم خونی نیستن، چون بعضی وقتا فرد با وجود اینکه در آزمایشش ارقام پایین تر از سطح مؤلفه های نام برده هستن، اما بازم سالمه.



دسته‌ها: آموزشی

دیدگاهتان را بنویسید