—d1854

دانشگاه آزاد اسلامی
واحد تهران مرکز
دانشکده حقوق
پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد (M.A )
گرایش : حقوق جزا و جرم شناسی
عنوان:
بررسی تطبیقی مجازاتهای جایگزین حبس در نظامهای حقوقی ایران و آمریکا
استاد راهنما :
دکتر محمد اسماعیل افراسیابی
پژوهشگر:
یاسمن زارعی
پاییز 93

تقدیم به:
پدر و مادر عزیز تر از جانم، آن ها که با تمام وجود سوختند تا مشعل راه تاریک زندگی من باشند.

با تشکّر از:
تمامی معلّمان و اساتید گران قدرم که بی آن ها رسیدن به این جایگاه هرگز ممکن نبود.

بسمه تعالی
تعهدنامه اصالت پایان نامه کارشناسی ارشد
اینجانب یاسمن زارعی دانش آموخته مقطع کارشناسی ارشد ناپیوسته به شماره دانشجویی 910870917 در رشته حقوق جزا و جرم شناسی که در تاریخ 15/09/1393 از پایان نامه خود تحت عنوان: ” بررسی تطبیقی مجازاتهای جایگزین حبس در نظامهای حقوقی ایران و آمریکا”دفاع نمودم.
بدینوسیله متعهد می‌شوم:
1-این پایان نامه حاصل تحقیق و پژوهش انجام شده توسط اینجانب بوده و در مواردی که از دستاوردهای علمی و پژوهشی دیگران (اعم از پایان نامه، کتاب، مقاله و …) استفاده نموده ام، مطابق ضوابط و رویه های موجود، نام منبع مورد استفاده و سایر مشخصات آن را در فهرست ذکر و درج کرده ام.
2-این پایان نامه قبلا برای دریافت هیچ مدرک تحصیلی هم سطح، پایین تر یا بالاتر در سایر دانشگاهها و موسسات اموزش عالی ارائه نشده است.
3-چنانچه بعد از فراغت از تحصیل، قصد استفاده و هرگونه بهره برداری اعم از چاپ کتاب، ثبت اختراع و … از این پایان نامه داشته باشم، از حوزه معاونت پژوهشی واحد مجوزهای مربوطه را اخذ نمایم.
4-چنانچه در هر مقطع زمانی خلاف موارد فوق ثابت شود، عواقب ناشی از آن را بپذیرم و واحد دانشگاهی مجاز است با اینجانب مطابق ضوابط و مقررات رفتار نموده و در صورت ابطال مدارک تحصیلی ام هیچگونه ادعایی نخواهم داشت.
نام و نام خانوادگی:
تاریخ و امضا
منشور اخلاق پژوهش
با یاری از خداوند سبحان و اعتقاد به این که عالم محضر خداست و همواره ناظر بر اعمال انسان و به منظور پاس داشت مقام بلند دانش و پژوهش و نظر به اهمیت
جایگاه دانشگاه در اعتلای فرهنگ و تمدن بشری، ما دانشجویان و اعضاء هیات علمی واحدهای دانشگاه آزاد اسلامی متعهد می‌گردیم اصول زیر را در انجام
فعالیت های پژوهشی مد نظر قرار داده و از آن تخطی نکینم:
1-اصل برائت: التزام به برائت جویی از هر گونه رفتار غیر حرفه ای و اعلام موضع نسبت به کسانی که حوزه علم و پژوهش را به مثائبه های غیر علمی می‌آلایند.
2-اصل رعایت انصاف و امانت: تعهد به اجتناب از هر گونه جانب داری غیر علمی و حفاظت از اموال، تجهیزات و منابع در اختیار.
3-اصل ترویج: تعهد به رواج دانش و اشاعه نتایج تحقیقات و انتقال آن به همکاران علمی و دانشجویان به غیر از مواردی که منع قانونی دارد.
4-اصل احترام: تعهد به رعایت حریم ها و حرمت ها در انجام تحقیقات و رعایت جانب نقد و خودداری از هر گونه حرمت شکنی.
5-اصل رعایت حقوق: التزام به رعایت کامل حقوق پژوهشگران و پژوهیدگان (انسان، حیوان و نبات) و سایر صاحبان حق.
6-اصل رازداری: تعهد به صیانت از اسرار و اطلاعات محرمانه افراد، سازمان ها و کشور و کلیه افراد و نهادهای مرتبط با تحقیق.
7-اصل حقیقت جویی: تلاش در راستای پی جویی حقیقت و وفاداری به آن و دوری از هر گونه پنهان سازی حقیقت.
8-اصل مالکیت مادی و معنوی: تعهد به رعایت کامل حقوق مادی و معنوی دانشگاه و کلیه همکاران پژوهش.
9-اصل منافع ملی: تعهد به رعایت مصالح ملی و در نظر داشتن پیشبرد و توسعه کشور در کلیه مراحل پژوهش.

بسمه تعالی
درتاريخ : 15/09/1393
دانشجو كارشناسي ارشد خانم یاسمن زارعی از پايان نامه خود دفاع نموده و با نمره به حروف و با درجه مورد تصويب قرار گرفت.
امضاء استاد راهنما

بسمه تعالي
دانشكده حقوق
***************************
( اين چكيده به منظور چاپ در پژوهش نامه دانشگاه تهيه شده است)
نام واحد دانشگاهي : تهران مركزي كد واحد: 101 كد شناسايي پايان نامه : 10120805922011
عنوان پايان نامه :” بررسی تطبیقی مجازاتهای جایگزین حبس در نظامهای حقوقی ایران و آمریکا”
نام و نام خانوادگي دانشجو : یاسمن زارعی
910870917
رشته تحصيلي : حقوق جزا و جرم شناسی تاريخ شروع پايان نامه : 20/11/1392
تاريخ اتمام پايان نامه : 15/09/1393
استاد راهنما : دکتر محمد اسماعیل افراسیابی
آدرس و شماره تلفن: قزوین بولوار سعادت کوچه پردیس 8 پلاک 11 شماره تماس:09128826023
چكيده : با اثبات نا موفق بودن زندان در بازپروری مجرمین ، مجازات های جایگزین حبس مطرح شدند. این مجازات ها با هدف رفع مشکلات عدیده زندانها ، کمک به اصلاح بهتر مجرمین و کاهش جمعیّت زندانها ، به اشکال مختلفی همچون حبس خانگی، پادگان های آموزشی و درمانی، تعلیق مجازات ، تعویق صدور حکم، مجازات های مالی، خدمات عام المنفعه ، محرومیّت از حقوق اجتماعی و اجبار به اقامت یا منع اقامت در محلّی خاص وارد نظام حقوقی کشورها شدند.
این شیوه های تربیتی با کمک به باز پروری سریعتر مجرمین موجب تسهیل فرآیند بازاجتماعی شدن آنها می شوند، با ایجاد امکان بودن فرد مجرم در کنار خانواده خود از فروپاشی خانواده ها و سوق پیدا کردن آنها به سمت ارتکاب جرم جلوگیری می نماید و با کاهش نرخ تکرار جرم ،امنیّت را افزایش داده و از فشار مالی بر دوش دولت نیز می کاهد. اجرای این مجازات ها نیازمند ایجاد زیر ساخت ها و منابع مالی است. از آنجایی که کشور آمریکا در زمینه بهره گیری از مجازات های جانشین نسبت به ایران پیشینه بیشتری دارد زیر ساخت های بیشتری هم در این کشور وجود دارد امّا آمار بالای زندانیان و نرخ تکرار جرم نشان از راه داراز آنها در رسیدن به اهدافشان دارد. در ایران هم نیاز است تا تدابیر بهتر و بیشتری اندیشیده شود تا هر چه بیشتر از منافع مجازات های جایگزین سود بریم.
واژگان کلیدی
جایگزین حبس- زندان – مجرم- تکرار جرم- اصلاح – باز پروری
نظراستادراهنما براي چاپ درپژوهش نامه دانشگاه مناسب است تاريخ وامضا :
مناسب نيست

فهرست مطالب
عنوان صفحه
TOC \o “1-3” \h \z \u مقدمه PAGEREF _Toc422978215 \h 11)طرح موضوع و بیان مسئله PAGEREF _Toc422978216 \h 53) اهداف تحقیق PAGEREF _Toc422978217 \h 64) سوالات تحقيق PAGEREF _Toc422978218 \h 75) فرضیّات تحقیق PAGEREF _Toc422978219 \h 76) روش تحقیق PAGEREF _Toc422978220 \h 87)پیشینه تحقیق PAGEREF _Toc422978221 \h 88) مشکلات پیش روی تحقیق PAGEREF _Toc422978222 \h 99)چهارچوب نظری تحقيق PAGEREF _Toc422978223 \h 9بخش اوّل : تغییر در نحوه اجرای مجازات زندان یا اجتناب از ورود به آن PAGEREF _Toc422978225 \h 11فصل اوّل:اجرای مجازات حبس در محّلی غیر از زندان PAGEREF _Toc422978226 \h 13مبحث اول : حبس خانگی PAGEREF _Toc422978227 \h 13گفتار اوّل: حبس خانگی در ایران PAGEREF _Toc422978228 \h 13بند اوّل : تعریف حبس خانگی در حقوق کیفری ایران PAGEREF _Toc422978229 \h 14بند دوّم : تاریخچه حبس خانگی PAGEREF _Toc422978230 \h 14بند سوّم : حبس خانگی در قانون کنونی PAGEREF _Toc422978231 \h 15بند چهارم : شیوه های اعمال مجازات حبس خانگی PAGEREF _Toc422978232 \h 17بند پنجم :افراد مناسب جهت بهره مندی از حبس خانگی PAGEREF _Toc422978233 \h 18بند ششم : نظارت الکترونیکی در زمان حبس خانگی PAGEREF _Toc422978234 \h 19بند هفتم : اقدامات لازم جهت عملی ساختن حبس خانگی PAGEREF _Toc422978235 \h 19گفتار دوم : حبس خانگی در آمریکا PAGEREF _Toc422978236 \h 21بند اوّل : تعریف حبس خانگی در حقوق کیفری آمریکا PAGEREF _Toc422978237 \h 21بند دوّم : تاریخچه حبس خانگی PAGEREF _Toc422978238 \h 21بند سوّم : حبس خانگی در قوانین فعلی PAGEREF _Toc422978239 \h 22بند چهارم : اشکال حبس خانگی PAGEREF _Toc422978240 \h 23بند پنجم : شکل رایج حبس خانگی در قوانین فدرال PAGEREF _Toc422978241 \h 23بند ششم : موارد ممنوعیّت استفاده از حبس خانگی PAGEREF _Toc422978242 \h 24بند هفتم : شرایط بر خورداری از حبس خانگی PAGEREF _Toc422978243 \h 24بند هشتم : الغای حکم حبس خانگی PAGEREF _Toc422978244 \h 26گفتار سوم : ارزیابی مجازات حبس خانگی PAGEREF _Toc422978245 \h 26بند اول : ویژگی های مثبت حبس خانگی PAGEREF _Toc422978246 \h 26بند دوم : ویژگی های منفی حبس خانگی PAGEREF _Toc422978247 \h 27مبحث دوم : پادگان های آموزشی و درمانی PAGEREF _Toc422978248 \h 29گفتار اول : پادگان های آموزشی در ایران PAGEREF _Toc422978249 \h 29بند اوّل : تعریف پادگان های آموزشی در حقوق کیفری ایران PAGEREF _Toc422978250 \h 29بند دوّم : تاریخچه پادگان های آموزشی PAGEREF _Toc422978251 \h 30بند سوّم : پادگان های آموزشی در قوانین کنونی PAGEREF _Toc422978252 \h 31بند چهارم : مراکز حرفه آموزی و زندان باز PAGEREF _Toc422978253 \h 32بند پنجم : انواع پادگان های آموزشی PAGEREF _Toc422978254 \h 32گفتار دوّم : مراکز درمانی در ایران PAGEREF _Toc422978255 \h 33بند اوّل : تعریف مراکز درمانی در حقوق کیفری ایران PAGEREF _Toc422978256 \h 34بند دوّم : تاریخچه مراکز درمانی PAGEREF _Toc422978257 \h 34بند سوّم : مراکز درمانی در قوانین کنونی PAGEREF _Toc422978258 \h 35بند چهارم : انواع مراکز درمانی PAGEREF _Toc422978259 \h 36بند پنجم : پرداخت دستمزد به مجرم و بهره گیری مناسب از آن PAGEREF _Toc422978260 \h 37گفتار سوّم : پادگان های آموزشی در آمریکا PAGEREF _Toc422978261 \h 38بند اوّل : تعریف پادگان های آموزشی در حقوق کیفری آمریکا PAGEREF _Toc422978262 \h 38بند دوّم :تاریخچه پادگان های آموزشی PAGEREF _Toc422978263 \h 39بند سوّم : پادگان های آموزشی در قوانین کنونی PAGEREF _Toc422978264 \h 39بند چهارم : زندان های اردوگاهی فدرال PAGEREF _Toc422978265 \h 40گفتار چهارم : مراکز درمانی آمریکا PAGEREF _Toc422978266 \h 41بند اوّل : تعریف مراکز درمانی در حقوق کیفری آمریکا PAGEREF _Toc422978267 \h 42بند دوّم : تاریخچه مراکز درمانی PAGEREF _Toc422978268 \h 42بند سوّم : مراکز درمانی در قوانین کنونی PAGEREF _Toc422978269 \h 42بند چهارم : نگاه قانونگذار فدرال به مقوله اعتیاد PAGEREF _Toc422978270 \h 44بند پنجم : سیاست های کنگره آمریکا در مقابله با مسئله اعتیاد PAGEREF _Toc422978271 \h 44گفتار پنجم : ارزیابی مراکز آموزشی و درمانی PAGEREF _Toc422978272 \h 45بند اوّل : آثار و نتایج مثبت مراکز آموزشی و درمانی PAGEREF _Toc422978273 \h 45بند دوّم : آثار و نتیج منفی مراکز آموزشی و درمانی PAGEREF _Toc422978274 \h 47فصل دوّم : تدابیر تقنینی اجتناب از ورود به زندان PAGEREF _Toc422978275 \h 48گفتار اول: تعویق صدور حکم در ایران PAGEREF _Toc422978276 \h 49بند اوّل : تعریف تعویق صدور حکم در ایران PAGEREF _Toc422978277 \h 49بند دوّم : تاریخچه تعویق صدور حکم PAGEREF _Toc422978278 \h 49بند سوّم : تعویق صدور حکم در قوانین فعلی PAGEREF _Toc422978279 \h 50بند چهارم: اشکال مختلف تعویق صدور حکم PAGEREF _Toc422978280 \h 51بند پنجم : شرایط صدور قرار تعویق PAGEREF _Toc422978281 \h 51بند ششم : دستورات حین صدور قرار تعویق مراقبتی PAGEREF _Toc422978282 \h 53بند هفتم: دستورات مجازات تعلیق مراقبتی به عنوان دستورات مجازات دوره مراقبت PAGEREF _Toc422978283 \h 54بند هشتم : موارد ممنوعّت استفاده از تعویق صدور حکم PAGEREF _Toc422978284 \h 56بند نهم : پایان یافتن تعویق صدور حکم PAGEREF _Toc422978285 \h 57گفتار دوّم : تعویق صدور حکم در آمریکا PAGEREF _Toc422978286 \h 58بند اوّل: تعریف تعویق صدور حکم در آمریکا PAGEREF _Toc422978287 \h 58بند دوّم : تاریخچه تعویق صدور حکم PAGEREF _Toc422978288 \h 59بند سوّم : تعویق صدور حکم در رویه فعلی PAGEREF _Toc422978289 \h 59بند چهارم : افراد مجاز به بهره گیری از تعویق صدور حکم PAGEREF _Toc422978290 \h 60بند پنجم : انواع تعویق صدور حکم PAGEREF _Toc422978291 \h 60بند ششم : شرایط تعویق صدور حکم PAGEREF _Toc422978292 \h 61بند هفتم : خاتمه تعویق صدور حکم PAGEREF _Toc422978293 \h 61گفتار سوّم : ارزیابی نهاد تعویق صدور حکم PAGEREF _Toc422978294 \h 62بند اوّل : خصوصیّات مثبت تعویق صدور حکم PAGEREF _Toc422978295 \h 62بند دوّم : خصوصیّات منفی تعویق صدور حکم PAGEREF _Toc422978296 \h 63مبحث دوّم : تعلیق اجرای مجازات PAGEREF _Toc422978297 \h 64گفتار اوّل : تعلیق اجرای مجازات در ایران PAGEREF _Toc422978298 \h 64بند اوّل : تعریف تعلیق مجازات در ایران PAGEREF _Toc422978299 \h 65بند دوم : تاریخچه تعلیق اجرای مجازات PAGEREF _Toc422978300 \h 65بند سوّم : تعلیق اجرای مجازات در قوانین فعلی PAGEREF _Toc422978301 \h 66بند چهارم : انواع تعلیق اجرای مجازات PAGEREF _Toc422978302 \h 67بند پنجم : ضمانت اجرای عدم اجرای دستورات در دوره تعلیق PAGEREF _Toc422978303 \h 67بند ششم : محدودیّت های وارده بر تعلیق اجرای مجازات PAGEREF _Toc422978304 \h 68بند هفتم : تأثیر تعلیق اجرای یک مجازات بر روی سایر مجازات ها PAGEREF _Toc422978305 \h 69بند هشتم : پایان یافتن تعلیق اجرای مجازات PAGEREF _Toc422978306 \h 70گفتار دوّم : تعلیق اجرای مجازات در آمریکا PAGEREF _Toc422978307 \h 71بند اوّل : تعریف تعلیق مجازات در قانون آمریکا PAGEREF _Toc422978308 \h 71بند دوّم : تاریخچه تعلیق اجرای مجازات PAGEREF _Toc422978309 \h 72بند سوّم : تعلیق اجرای مجازات در قوانین کنونی PAGEREF _Toc422978310 \h 73بند چهارم : انواع تعلیق مجازات PAGEREF _Toc422978311 \h 73بند پنجم : جرایم غیر قابل تعلیق PAGEREF _Toc422978312 \h 74بند ششم : شرایط اعطای تعلیق اجرای مجازات PAGEREF _Toc422978313 \h 74بند هفتم : پایان تعلیق اجرای مجازات PAGEREF _Toc422978314 \h 76گفتار سوم : ارزیابی نهاد تعلیق اجرای مجازات PAGEREF _Toc422978315 \h 76بند اوّل : آثار مثبت نهاد تعلیق PAGEREF _Toc422978316 \h 77بند دوّم : آثار منفی نهاد تعلیق PAGEREF _Toc422978317 \h 78بخش دوم : تبدیل مجازات حبس به سایر مجازاتها PAGEREF _Toc422978319 \h 80فصل اوّل : مجازات های سود رسان PAGEREF _Toc422978320 \h 82مبحث اوّل : مجازات های مالی PAGEREF _Toc422978321 \h 82بند اوّل : تعریف جزای نقدی در حقوق ایران PAGEREF _Toc422978322 \h 83بند دوّم : تاریخچه جزای نقدی PAGEREF _Toc422978323 \h 83بند سوّم : جزای نقدی در قوانین کنونی PAGEREF _Toc422978324 \h 84بند چهارم : جزای نقدی اشخاص حقوقی PAGEREF _Toc422978325 \h 86بند پنجم : جزای نقدی روزانه PAGEREF _Toc422978326 \h 87گفتار دوّم : مصادره اموال در ایران PAGEREF _Toc422978327 \h 88بند اوّل : تعریف مصادره در حقوق ایران PAGEREF _Toc422978328 \h 88بند دوّم : تاریخچه مصادره اموال PAGEREF _Toc422978329 \h 89بند سوّم : مصادره در قوانین کنونی PAGEREF _Toc422978330 \h 89بند چهارم : مصادره اموال اشخاص حقوقی PAGEREF _Toc422978331 \h 91بند اوّل : تعریف جزای نقدی در حقوق آمریکا PAGEREF _Toc422978332 \h 92بند دوّم : تاریخچه جزای نقدی PAGEREF _Toc422978333 \h 92بند سوّم : جزای نقدی در قوانین کنونی PAGEREF _Toc422978334 \h 93بند چهارم : مهلت پرداخت جزای نقدی PAGEREF _Toc422978335 \h 94بند پنجم : امتناع از پرداخت جزای نقدی PAGEREF _Toc422978336 \h 94بند ششم : جزای نقدی اشخاص حقوقی PAGEREF _Toc422978337 \h 95بند هفتم :جزای نقدی روزانه PAGEREF _Toc422978338 \h 96بند هشتم : عدم امکان حبس بدل از جزای نقدی در صورت عجز PAGEREF _Toc422978339 \h 96گفتار سوّم : مصادره اموال در آمریکا PAGEREF _Toc422978340 \h 97بند اوّل : تعریف مصادره در حقوق آمریکا PAGEREF _Toc422978341 \h 97بند دوّم : تاریخچه مصادره اموال PAGEREF _Toc422978342 \h 98بند سوّم : مصادره اموال در قوانین کنونی PAGEREF _Toc422978343 \h 99بند چهارم : جرایم منجر به مصادره اموال PAGEREF _Toc422978344 \h 99بند پنجم : اموال قابل مصادره PAGEREF _Toc422978345 \h 100بند ششم : مصادره در رابطه با اشخاص حقوقی PAGEREF _Toc422978346 \h 100گفتار چهارم : ارزیابی مجازات های مالی PAGEREF _Toc422978347 \h 101بند اوّل : آثار مفید مجازات های مالی PAGEREF _Toc422978348 \h 101بند دوّم : آثار مضرّ مجازات های مالی PAGEREF _Toc422978349 \h 102مبحث دوّم : خدمات عام المنفعه PAGEREF _Toc422978350 \h 103گفتار اوّل : خدمات عام المنفعه در ایران PAGEREF _Toc422978351 \h 104بند اوّل: تعریف خدمات عام المنفعه در حقوق ایران PAGEREF _Toc422978352 \h 104بند دوم : تاریخچه مجازات خدمات عام المنفعه PAGEREF _Toc422978353 \h 105بند سوّم : مجازات خدمات عام المنفعه در قوانین کنونی PAGEREF _Toc422978354 \h 105بند چهارم : مدّت مجازات خدمات عام المنفعه PAGEREF _Toc422978355 \h 106بند پنجم : انواع خدمات عام المنفعه PAGEREF _Toc422978356 \h 107بند ششم : الزام اجرای خدمات عام المنفعه به نفع جامعه و توده مردم PAGEREF _Toc422978357 \h 108بند هفتم : حقوق فرد محکوم به مجازات خدمات عام المنفعه PAGEREF _Toc422978358 \h 108بند هشتم : تعلیق مجازات خدمات عام المنفعه PAGEREF _Toc422978359 \h 109بند نهم : انتخابی بودن مجازات خدمات عام المنفعه PAGEREF _Toc422978360 \h 109بند دهم : صدور حکم خدمات عام المنفعه خارج از زمان دادرسی در دادگاه PAGEREF _Toc422978361 \h 110بند یازدهم :مشارکت و همکاری نهاد های اجتماعی در مقابله با جرم و اصلاح مجرم PAGEREF _Toc422978362 \h 110گفتار دوّم : خدمات عام المنفعه در آمریکا PAGEREF _Toc422978363 \h 111بند اوّل : تعریف خدمات عام المنفعه در حقوق آمریکا PAGEREF _Toc422978364 \h 111بند دوّم : تاریخچه خدمات عام المنفعه PAGEREF _Toc422978365 \h 111بند سوّم : خدمات عام المنفعه در قوانین کنونی PAGEREF _Toc422978366 \h 112بند چهارم : موارد منع استفاده از مجازات خدمات عام المنفعه PAGEREF _Toc422978367 \h 113بند ششم : صدور حکم خدمات عام المنفعه خارج از زمان دادرسی PAGEREF _Toc422978368 \h 114گفتار سوّم : ارزیابی مجازات خدمات عام المنفعه PAGEREF _Toc422978369 \h 114بند اوّل : آثار و نتایج مثبت مجازات خدمات عام المنفعه PAGEREF _Toc422978370 \h 115بند دوّم : آثار و نتایج منفی مجازات خدمات عام المنفعه PAGEREF _Toc422978371 \h 117فصل دوّم : محرومیّت های قانونی PAGEREF _Toc422978372 \h 118گفتار اوّل : مجازات محرومیّت از حقوق اجتماعی در ایران PAGEREF _Toc422978373 \h 119بند اوّل : تعریف محرومیّت از حقوق اجتماعی در حقوق ایران PAGEREF _Toc422978374 \h 119بند دوّم : تاریخچه مجازات محرومیّت از حقوق اجتماعی PAGEREF _Toc422978375 \h 120بند سوّم : محرومیّت از حقوق اجتماعی در قوانین کنونی PAGEREF _Toc422978376 \h 121بند چهارم : انواع حقوق اجتماعی مورد بحث PAGEREF _Toc422978377 \h 121بند پنجم : خصوصیّات و ویژگی های محرومیّت از حقوق اجتماعی PAGEREF _Toc422978378 \h 123بند ششم : اعاده حیثیت PAGEREF _Toc422978379 \h 124گفتار دوّم : محرومیّت از حقوق اجتماعی در آمریکا PAGEREF _Toc422978380 \h 124بند اوّل : تعریف محرومیّت از حقوق اجتماعی در آمریکا PAGEREF _Toc422978381 \h 125بند دوّم : تاریخچه محرومیّت از حقوق اجتماعی PAGEREF _Toc422978382 \h 125بند سوّم : محرومیّت از حقوق اجتماعی در قوانین کنونی PAGEREF _Toc422978383 \h 126بند چهارم : انواع محرومیّت از حقوق اجتماعی PAGEREF _Toc422978384 \h 126بند پنجم : بازیابی مجدد حقوق PAGEREF _Toc422978385 \h 128گفتار سوّم : ارزیابی مجازات محرومیّت از حقوق اجتماعی PAGEREF _Toc422978386 \h 129بند اوّل : نتایج مثبت مجازات محرومیّت از حقوق اجتماعی PAGEREF _Toc422978387 \h 129بند دوّم : نتایج منفی مجازات محرومیّت از حقوق اجتماعی PAGEREF _Toc422978388 \h 130مبحث دوّم: محرومیّت از انتخاب محلّ زندگی PAGEREF _Toc422978389 \h 130گفتار اوّل : محرومیّت از اقامت یا اجبار به اقامت در محلّی خاص در حقوق ایران PAGEREF _Toc422978390 \h 131بند دوّم : تاریخچه مجازات محرومیّت از اقامت یا اجبار به اقامت در محلّی خاص PAGEREF _Toc422978391 \h 132بند سوّم : محرومیّت از اقامت یا اجبار به اقامت در محلّی خاص در قوانین کنونی PAGEREF _Toc422978392 \h 132بند چهارم: مکان هایی که می توان فرد را مجبور به اقامت در آنجا نمود PAGEREF _Toc422978393 \h 133بند پنجم : حقوق و تکالیف محکوم PAGEREF _Toc422978394 \h 134بند ششم : مجازات نقض حکم PAGEREF _Toc422978395 \h 134بند هفتم : تبدیل مجازات اجبار به اقامت یا منع اقامت به حبس PAGEREF _Toc422978396 \h 135گفتار دوّم : مجازات تبعید در حقوق ایران PAGEREF _Toc422978397 \h 135بند اوّل : تعریف تبعید در حقوق ایران PAGEREF _Toc422978398 \h 136بند دوّم : تاریخچه تبعید PAGEREF _Toc422978399 \h 136بند سوّم : تبعید در قوانین کنونی PAGEREF _Toc422978400 \h 137گفتار سوّم : محرومیّت از اقامت یا اجبار به اقامت در محلّی خاص در آمریکا PAGEREF _Toc422978401 \h 139بند اوّل : تعریف محرومیّت از اقامت در محلّی خاص در حقوق آمریکا PAGEREF _Toc422978402 \h 139بند دوم: تاریخچه محرومیّت از اقامت در محلّی خاص PAGEREF _Toc422978403 \h 139بند سوّم: محرومیّت از اقامت در محلّی خاص در قوانین کنونی PAGEREF _Toc422978404 \h 140بند چهارم : دلایل عدم اقبال مجازات محرومیّت از اقامت در محلّی خاص در آمریکا PAGEREF _Toc422978405 \h 141بند پنجم : محرومیّت از اقامت در محلّی خاص به عنوان یک شرط PAGEREF _Toc422978406 \h 141بند اول: ویژگی های مثبت مجازات محرومیت از اقامت یا اجبار به اقامت در محل خاص PAGEREF _Toc422978407 \h 142بند دوم: ویژگی های منفی مجازات محرومیت از اقامت یا اجبار به اقامت در محل خاص PAGEREF _Toc422978408 \h 143نتیجه گیری و پیشنهادها PAGEREF _Toc422978409 \h 144نتیجه گیری PAGEREF _Toc422978410 \h 145پیشنهادها PAGEREF _Toc422978411 \h 155منابع و مآخذ PAGEREF _Toc422978412 \h 157
مقدمه مثله کردن ، سوزاندن ، پرت کردن از کوه ، مجبور کردن فرد به خوردن سرب داغ ، مسموم کردن با بدترین نوع سم ها ، زنده به گور کردن و دهها یا شاید صدها شکل نا خوشایند و غیر انسانی دیگر همگی از اشکال گوناگون برخورد با بزهکاران در طول سالیان متمادی زندگی بشر بر روی این کره خاکی بوده است.از همان آغاز حیات انسانها، جرم نیز بوده است و بی شک نیاز به مجازات مجرم نیز احساس می شده است. در ابتدا دوره ای قرار دارد که آن را دوره انتقام شخصی می دانیم که هدف همگی تنها گرفتن انتقام از فرد به واسطه ارتکاب عمل نا خوشایند برای جامعه ، بودند. در اینجا صرف تنبیه ملاک بوده و تربیت مجدد جایی در سیاست حقوقی آن دوران ها نداشته است . تنبیه هایی که بر آمجرمین اعمال می شد گاهی به فجیع ترین وضع ممکن بوده و در این راه از هیچ خشونتی فرو گذار نمی شده است. کم کم و با گذشت زمان این واقعیّت که نیاز به اصلاح فرد خطاکار و کمک به او جهت بازیابی مسیر صحیح از ناثواب بسیار مهم و حتّی پر اهمیّت تر از سایر اهداف مجازات ها است ، سبب ایجاد تحوّلی عظیم در ساختار و شکل مجازات ها شد. سعی شد تا مجازات ها را ملایم تر وانسانی تر کنند و بجز تبیه مجرم اهدافی چون اصلاح و باز اجتماعی شدن او و در کنارش ارعاب و پیشگیری از جرم توسط سایر افراد جامعه هم مورد توجّه قرار گیرد.
تشکیل زندان ها در نوع خود جهشی عظیم محسوب می شد.حقوقدانان آن را یک نوآوری فوق العاده و بهترین شکل ممکن برای مجازات ها می دانستند و حتّی آن را نهادی کامل و بی پیرایه معرفی می کردند. زندانها به حدی مورد استقبال قرار گرفتند که تمامی تنبیه های دیگری را که اصلاح گران سده هجدهم طرح کرده بودند به دست فراموشی سپردند. به عقیده آنان «به نظر می رسد زندان چیزی بی بدیل و بی جایگزین و ره آورد خود حرکت تاریخ است.»
امّا همین زندانها نیز سیر تحوّلی بسیاری طی کردند. برنامه های گوناگونی برای اداره زندان و نگهداری و اصلاح مجرمان مطرح شدند. در هر کشوری و در هر دوره ای روشی به نظر بهتر و مفید تر می آمد و به مورد اجرا گذاشته می شد امّا باز هم پس از گذشت چندی ، ناکارآمدی آن شیوه ها بر همگان آشکار می شد به این ترتیب طرد می شد و شیوه جدیدی جانشین آن ها می گشت. با این حال و با وجود تمام زحماتی که در طول تاریخ از جانب اصلاح طلبان و افرادی که به دنبال برگزیدن بهترین شیوه تنبیهی برای مجرمین بودند، دیگر مجازات زندان نه تنها آن گونه که در ابتدا فکر می شد، اثر گذار و مفید واقع نمی شود ، بلکه خود عامل بروز مشکلات عدیده ای در آینده هستند. از افزایش نرخ تکرار جرم گرفته تا فشار اقتصادی به دولت و مردم بی گناه ، از هم پاشیدن خانواده ها ، عادی شدن ارتکاب جرم و متعاقب آن حرفه ای شدن مجرمین کم خطر یا حتی بی خطر که تنها شاید به علّت یک جرم غیر عمدی راهی زندان شده اند و دهها نتیجه سوء دیگر. همچنین درون خود زندانها نیز وقوع جرم به وفور دیده می شود .خرید و فروش مواد مخدر ، اعتیاد ، زور گیری، روابط جنسی و انحرافات اخلاقی و مواردی از این دست مشکلاتی است که باید به لیست بلند بالای مشکلات زندان ها اضافه نمود. آثار منفی حبس استثناء بردار نیست و بر هر کسی حتّی به کمترین میزان هم که شده مؤثر می افتد. مردان که عموماً نان آوران خانه هستند هم زندگی خودشان بر هم میریزد و هم خانواده ای که زیر سایه چتر شان زندگی می کنند. زندانی شدن زنان نیز سبب از هم گسستگی عاطفی خانواده ، مطرود شدن آنها از تمامی جمع ها حتّی خانواده و در بسیاری موارد طلاق از جانب شوهرانشان می گردد.
به طور کلّی زندان نه تنها مانع تکرار جرم نمی شود ، بلکه حس انتقامجویی آنان را نیز افزایش می دهد و مشکلات بی حدیّ چه در زمان گذران حبس ، چه بعد از آن و چه بر خود فرد و خانواده اش و چه بر جامعه متحمّل می سازد.
این شد که ایده مجازاتهای جایگزین حبس شکل گرفتند و کوشش شد تا به جای استفاده بی رویه و نا مناسب از زندان، از روش های مفید دیگری که بتوانند به اهداف مجازات ها جامه عمل پوشانده و دارای حدأقل مشکلات و آسیب ها باشند ، استفاده شود.
اصولاً زمانی که صحبت از مجازات های جایگزین حبس می شود اوّلین تعریفی که از آن در ذهن ما شکل می گیرد هر مجازات مناسب تری است که به کلّی جانشین حبس می شود و روشی جز حبس، دستاویز ما برای مجازات فرد مجرم میگردد. اما به راستی اینگونه نیست و مجازات های جانشین حبس تعریف دیگری دارد. در واقع منظور هر نوع مجازاتی است که یا از همان ابتدا مانع توسل به حبس می گردند و یا اینکه مدت زمان آن را تقلیل می دهند و یا با نوعی تغییر در ساختار کلی آن مانع بروز مخاطرات آن می گردند.در اصل هدف این است که با کمترین میزان استفاده از زندان مجرم را تنبیه و اصلاح نمود و از مجنی علیه و جامعه نیز دفاع کرد. بنابراین مفهوم عام مجازات های جایگزین، مد نظر است و حتی می تواند آزادی مشروط را نیز شامل شود و در واقع به اعتقاد بعضی از صاحبنظران هدفشان کاهش فوری شماری از مجازات های حبس و محکومین به آن است. البتّه در مقابل عدّه ای قائل به ایجاد دو دسته هستند : 1- مجازات های جایگزین و 2- مجازات های اجتماعی. آنها مواردی چون آزادی مشروط و تعلیق مجازات را جزو دسته اوّل می داننند و مجازات هایی چون خدمات عام المنفعه را که در بستر جامعه تحقق می یابند جزو دسته دوّم در نظر می گیرند.
مسئولین در کشور عزیز ما ایران که متأسفانه تعداد زندانیانش نیز کم نیست نیاز به تغییر در ساختار مجازات مجرمین را احساس کرده و در صدد برآمدند تا از شیوه های جدیدی استفاده کنندکه به نظر مفید تر از زندان می آمد و سعی دارد تا با کمترین آثار سوء بهترین نتایج را ایجاد کند. بدین ترتیب در سال 1384 به در خواست قوه قضاییه لایحه ای با قید یک فوریّت در جلسه وزیران به تصویب رسید و سپس برای طّی مراحل قانونی و تصویب به مجلس شورای اسلامی فرستاده شد و بنا شد تا در کارگروه های تخصصّی در این رابطه بررّسی های لازم صورت پذیرد و در نهایت به تصویب مجلس برسد امّا متأسفانه این مهّم هرگز تحقق نیافت و تا مدّت ها خبری از جایگزین های حبس نبود تا اینکه نهایتاً در سال 1392 در قانون جدید مجازات اسلامی در فصل نهم کتاب کلیّات و طّی مواد64 الی 87 به این مسئله پرداخته و مجوز قانونی آن ها صادر شد.
ماده 64 بدون ذکر هیچ تعریفی از مجازات های جایگزین حبس اعلام داشته است : «مجازات های جایگزین حبس عبارت از دوره مراقبت ، خدمات عمومی رایگان ، جزای نقدی ، جزای نقدی روزانه و محرومیّت از حقوق اجتماعی است که در صورت گذشت شاکی و وجود جهات تخفیف با ملاحظه نوع جرم و کیفیّت ارتکاب آن ، آثار ناشی از جرم ، سن ، مهارت ، وضعیّت ، شخصیّت و سابقه جرم ، وضعیّت بزه دیده و سایر اوضاع و احوال تعیین و اجرا می شود.»
همانگونه که اشاره شد دامنه مجازات های جایگزین گسترده تر از موارد اشاره شده در این ماده است و شیوه هایی که عموماً در گذشته نیز از آنها استفاده می شده امّا کمتر به دیده جایگزین به آنها نگریسته می شده است نیز جزو این دسته قرار می گیرند از جمله آزادی مشروط، تعلیق اجرای مجازات و حتّی مجازات های مالی. البته در رابطه با مجازات آزادی مشروط باید اعلام کرد که به جهت اینکه در قانون فدرال آمریکا ، به موجب قانون اصلاح مجازات ها مصوب 1984 و اصلاحات بعدی آن موارد استفاده از این شیوه بسیار محدود گشته و تقریباً نسخ شده محسوب می گردد ، عموماً هم مربوط به مجرمینی است که قبل از سال 1987 مرتکب جرم شدند به علاوه چند مورد محدود دیگر ، پس بررّسی و تطبیق آن در این تحقیق ، با آنچه که در نظام حقوقی ما وجود دارد منطقی به نظر نمی رسد لذا از ذکر آن خودداری می شود.
در ادامه تبصره ماده 64، به لزوم سنخیّت و تناسب بین حکم و جرم ارتکابی و شرایط آن اشاره نموده است. همچنین مواد 65 و 66 تکلیف مرتکبین جرایم عمدی را روشن می سازد که اگر مجازاتشان تا سه ماه حبس است حتماً و اگر حدأکثر نود و یک روز تا شش ماه است در صورت نبودن در دسته مستثنی شده در ماده 66 ، امکان بهره مندی از مجازات های جانشین را پیدا می کنند. این مرتکبین اگر مجازاتشان بیش از شش ماه تا یک سال حبس باشد تعیین مجازات جایگزین تخییری و با تصمیم دادگاه خواهد بود. در ماده 68 نیز لزوماً مرتکبین جرایم غیر عمد را مستحق مجازات جایگزین دانسته اند مگر اینکه مجازات اصلیشان بیش از دو سال حبس باشد.
مواد 69 الی 82 نیز سایر شرایط کلّی اعمال این دسته از مجازات ها را بیان می کند و پس از آن تک تک از مجازات های جایگزین نام برده و خصوصیّات هر یک را بیان می نماید.
ویژگی های این تحقیق به نحو ذیل می باشد:
1)طرح موضوع و بیان مسئله امروزه حبس تبدیل به یکی از انواع رایج مجازات ها شده است که در تمامی کشورها نسبت به جرایم متعددی اعمال می شود. اما با اگذشت مدت زمانی طولانی از اعمال این مجازات بر روی کثیری از مجرمان ، ثابت شده است که این شیوه دیگر مفید و مناسب نیست و باید از روش های دیگری استفاده نمود .سوالی که پیش می آید و مبنای اصلی این تحقیق را هم شامل می شود این است که چه روش های دیگری را باید جانشین زندان کرد تا بتوانیم به اهداف مورد نظرمان از مجازات ها دست یابیم.
کشور آمریکا که همواره به عنوان یکی از ممالک با جمعیت بالای زندانی شناخته می شود مدت ها است که به دنبال روش هایی مناسب بر دستیابی به اهداف مجازات ها است و مطالعات بسیاری نیز در این زمینه در این کشور انجام گرفته و تجربیات زیادی حاصل شده است. بدین سبب بهتر است تا با بررسی مطالعات و استفاده از تجربیات آنها و بررسی قانون فدرال این کشور به اطلاعات مفیدی دست یابیم و به این ترتیب دیگر نیازی به طی مسیر پیش رفته شده توسط آنها نداشته باشیم و بتوانیم از منافع و آثار مثبت مجازات های جایگزین حبس نهایت استفاده را بنماییم.
2) اهمیت موضوع تحقیق و انگيزه انتخاب آن
اصلاح واقعی مجرمین وجلوگیری از ارتکاب مجدد جرم و تبدیل مجرمین حتّی مجرمین اتفاقی و یا دارای حداقل میزان خطرناکی به مجرمین حرفه ای و به عادت از اهمیّت بسیار والایی برخوردار است و سیستم های حقوقی در تمام دنیا به دنبال نیل به این هدف مهم هستند، مجازات های جایگزین حبس که شامل اشکال مختلفی می باشند از راهکارهای پیش گرفته دراکثر ممالک به حساب می آیند اما باید دید آیا این مجازات ها موثر و با ارزش هستند و باید آنها را اعمال کرد یا خیر.
با توجه به تغییر قانون مجازات اسلامی و ارائه راهکارهای جدید در ماده 64 قانون مجازات اسلامی، این انگیزه ایجاد شد تا بررسی های جدیدی با در نظر گرفتن این رویکرد انجام گردد تا شاید راهگشا باشد.
3) اهداف تحقیق
اهداف ما در این تحقیق این است که اولا نظام مجازات های جایگزین حبس را بررسی نموده و به ارائه تعریف، بیان تاریخچه و سیر تحولی آن بپردازیم.
ثانیاً با بررّسی جزء به جزء مجازات های جایگزین در ایران و آمریکا ، روشن سازیم آیا این راهکارها
روش های مناسب و کارآیی هستند و آیا می توانند مؤثر در کاهش جمعیت زندانها گردد تا اینگونه
بتواند پیشنهاداتی را به قانونگذار ارائه نماییم.
4) سوالات تحقيقدر این تحقیق بر آنیم تا برای سوالات زیر پاسخ روشنی بیابیم:
1-کشور ایران در زمینه مجازات های جایگزین حبس در کجا و چه جایگاهی قرار دارد؟
2-تجربیات حقوقیون آمریکایی در زمینه جایگزین های حبس چیست؟
3- آیا امکان استفاده از راهکار های آمریکایی ها در زمینه جایگزین های حبس در کشور ما نیز وجود دارد؟
4-با عنایت به تجربیّات حاصله در ایران و آمریکا آیا جایگزین های حبس می توانند راهکار مناسبی برای حل مشکلات زندان باشند؟
5- آیا این مجازات ها تأثیری در کاهش نرخ تکرار جرم در کشور های ایران و آمریکا داشته اند؟
6- با توجّه به تجربیّات به دست آمده در کشورهای ایران و آمریکا کدامین مجازات های جایگزین را برای کدامین افراد می توان به عنوان جایگزین حبس در کشورمان مورد استفاده قرار دهیم ؟
5) فرضیّات تحقیقشاید در جواب سوالات مطرح شده بتوان گفت که به نظر می رسد:
1-کشور ایران با توجّه به تازه بودن مبحث مجازات های جایگزین در مجموعه قوانینش هنوز در ابتدای راه قرار دارد و نیاز به بررّسی ها و مطالعات بسیار دیگری احساس می شود.
2-حقوقدانان کشور آمریکا با توجّه به جمعیّت بسیار بالای زندانیانشان هنوز هم به جایگاهی که باید در زمینه جایگزین ها دست یابند ، نرسیده اند امّا در رابطه با میزان اثر بخشی هر یک از مجازات ها نسبت به حقوقدانان ایرانی از اطّلاعات و تجربیّات بیشتری برخوردار هستند.
3-با وجود اختلافات زندگی اجتماعی و فرهنگ های دو کشور نمی توان تمام راهکار های آمریکایی ها را در کشور خود به کار بریم با این حال توجّه به آن ها کمک شایانی به ما خواهد کرد و یاری رسان ما در تدوین قوانین لازم خواهد بود.
4-از آنجایی که ایرادات بسیاری بر زندان ها وارد شده است احتمالاً بهره بردن از روش هایی که به جای آن مورد استفاده قرار گیرند، می تواند شایسته تر باشد.
5-به نظر می رسد که این شیوه های تربیتی با درک درست تر از شخصیّت انسانی به گونه ای عمل می کنند که سبب اصلاح بهتر افراد شده و فکر ارتکاب مجدد جرم را از ذهنشان دور می کند.
6-انتخاب بهترین مجازات ها برای هر فرد باید بر اساس خصوصیّات وی و جرم ارتکابی باشد.
6) روش تحقیق
این تحقیق به روش کتابخانه ای و با بررسی و تدقیق در کتب، مقالات و سایت های مربوطه و همچنین با کمک فیش برداری و ارجاع مطالب نگارش خواهد یافت.
7)پیشینه تحقیق مسئله جایگزین های حبس، مطلب کاملاً جدیدی نیست و سالها است که از آن سخن گفته می شود. کتاب ها ، مقالات و پایان نامه های متعددّی در این زمینه نگارش یافته اند. برای مثال:
جایگزین زندان یا مجازات های بینابین، محمّد آشوری
مقایسه تطبیقی تأثیر مجازات زندان یا مجازاتهای جایگزین در پیشگیری از تکرار جرم ، محسن محدّث
پیش به سوی جایگزین های نوین ، احمد اسدی
مبانی نظری جایگزین های کیفر حبس در حقوق کیفری ایران با ملاحظه قانون مجازات اسلامی 1392 ، جابر حق شناس(پایان نامه)
مجازات های جایگزین حبس با رویکردی به قانون مجازات اسلامی 92 ، مهرداد بوستانچی ( پایان نامه)
مجازات های محرومیّت از حقوق ، رضا نور بها (مقاله)
حبس خانگی ، محمّد علی نجفی ابراندآبادی و دیگران (مقاله)
و موارد مختلف دیگر. با این حال قانون مجازات اسلامی 92 مواردی را به عنوان جایگزین نام برده است که در اکثر موارد پیشین به آنها به صورت دقیق اشاره نشده بود همچنین نیاز به بررّسی تطبیقی آنها با کشوری دیگری چون ایالات متحده احساس می شد تا بدین شکل ایرادات و یا محاسن کار مشخّص گردد. از این جهات این کار تحقیقی جدید محسوب می شود.
8) مشکلات پیش روی تحقیق متأسفانه با گذشت مدّت زمانی از تاریخ تصویب قانون مجازات جدید هنوز آنگونه که شایسته است به مسئله مجازات های جایگزین توجّه نشده است و حقوقدانانی که سالها است در مسائل مختلف تجربیاّت مفیدی دارند به بیان نظرات خود نپرداخته اند. در رابطه حقوق آمریکا نیز به دلیل مسئله فیلتر بودن بسیاری از سایت ها دسترسی به حجم عظیمی از مطالب امکان پذیر نمی باشد.
9)چهارچوب نظری تحقيق این تحقیق در دو بخش کلی خواهد بود و این بخش ها خود نیز متشکل از دو فصل می باشند در خلال این فصل ها و بخش ها علاوه بر توصیفی اجمالی از مفهوم انواع جایگزین های حبس رویه نظام های حقوقی ایران و آمریکا را در استفاده از این روش ها ، آثار و نتایج آن ها توصیف خواهیم کرد تا در نهایت بتوانیم پیشنهاداتی برای قانونگذار ایرانی ارائه دهیم.
بخش اوّل :تغییر در نحوه اجرای مجازات زندان یا اجتناب از ورود به آنیکی از راهکارهای جالبی که امروزه در بسیاری از کشور های جهان برای کاهش جمعیّت کیفری زندان ها و جلوگیری از آثار مخرّب و زیانبار آن مورد استفاده قرار می گیرد بهره گیری از ساز و کارهایی است که با توسل به آنها امکان استفاده از مجازات حبس وجود خواهد داشت امّا نه در محیط خطرناک و جرمزای زندان بلکه در جایی خارج از این محدوده و در بطن جامعه به گونه ای که هم فرد را برای مدّتی از سایرین مجزا نماییم و هم با تنبیه و در عین حال در پیش گرفتن برنامه های آموزشی خاصّی که امکان ارائه آن در فضای زندان ها وجود ندارد ، فرد مجرم را اصلاح و باز پروری نماییم و مانع تکرار مجدد جرم توسط وی در آینده گردیم ، درمقابل از هزینه های هنگفت مربوط به تأسیس و اداره زندان ها نیز به دور باشیم به علاوه از آثار و مشکلاتی اجتناب ناپذیر زندان ها در امان بمانیم.زیرا محیط یک زندان به هر میزان هم که خوب باشد و موافق اصول ایجاد و اداره گردد و دراصلاح حال مجرم و آموختن حرفه به او کوشش کند ، باز محیطی تصنّعی است که دور از شرایط کلّ حیات جامعه ، زندانی را با معیار ها و ضوابط خاص خود اجتماعی می کند.
از جمله این روش ها ی سودمند اجرای مجازات حبس در محلّی غیر از زندان و یا بهره گیری از شیوه هایی است که مانع ورود مجرم به زندان می گردد. مجازات هایی که امروزه طرفداران زیادی پیدا کرده است و موارد استفاده از آن در دنیا روز به روز در حال افزایش است. خوشبختانه کشور ما نیز مواردی از استفاده از این جایگزین ها به چشم می خورد امّا هنوز به آن میزان و نحوی که باید باشد نرسیده است و هنوز نیازمند بررّسی ها و بدست آوردن آمار و تحلیل نتایج حاصل از به کارگیری آنها بر روی اصلاح و درمان مجرمین است که این خود نیازمند همکاری گروه ها و عوامل متعددّی می باشد.
فصل اوّل:اجرای مجازات حبس در محّلی غیر از زندانحبس خانگی و پادگان های آموزشی و درمانی از آن دسته مجازات هایی نیستند که به شکل عظیمی ساختار مجازات حبس را تغییر دهند و شیوه کاملاً نوینی ارائه نمایند. این روش ها تشابهات زیادی با زندان دارند و فرد را از اجتماع دور نگه میدارند با این وجود خصوصیّاتی دارند که آنها را از زندان متمایز می نماید. در این فصل در رابطه با این مجازات ها بحث خواهیم کرد و آن ها را در دو کشور ایران و ایالات متحده آمریکا مورد مقایسه قرار خواهیم داد.
مبحث اول : حبس خانگی از جمله مجازات های جایگزین مهمّی که امروزه وجود دارد ، حبس خانگی است که مجازات جدیدی نیست امّا قانونگذاران و حقوقدانان کشور های مختلف به تازگی از آن به عنوان یک جایگزین یاد می نمایند.این شکل مجازات می تواند اثرات خوبی به دنبال داشته باشد. در این مبحث به این شیوه پرداخته و زیر و بم آن را بررّسی می نماییم.
گفتار اوّل: حبس خانگی در ایران مجازات حبس در منزل در متون قانونی ایران پیشینه چندانی ندارد و یک نهاد تازه تأسیس محسوب می شود .گرچه موارد توسّل به آن در تاریخ ایران دیده شده است امّا هیچ گاه یک مجازات قانونی پیش بینی شده نبوده است. برای فهم بهتر مسئله ابتدا ازمفهوم و تاریخچه آن در کشورمان سخن می گوییم و سپس از مواردی صحبت به میان خواهیم آورد که به پیش بینی این شیوه برای اعمال بر یکسری از مجرمین و محکومین کم خطر پرداخته اند.
بند اوّل : تعریف حبس خانگی در حقوق کیفری ایران همانگونه که ظاهر کلام نیز نشان می دهد منظور از حبس خانگی یا حبس در منزل یا بازداشت خانگی، الزام فرد به حضور در منزل و خودداری از عبور ومرور آزادانه است و در واقع منزلش در حکم سلول زندان است امّا این به معنی این نیست که تمامی افراد محکوم باید در تمام طول محکومیّت خود در خانه بمانند و حق خروج را نداشته باشند بلکه ممکن است نسبت به ساعاتی خاص از یک شبانه روز اعمال گردد و فرد حق خروج از محل سکونت خود را در ساعات مشخّص شده نداشته باشد. همچنین زمانی که سخن از حبس خانگی به میان می آید اصولاً عموم مردم به یاد مجرمین سیاسی می افتند در حالی ما در اینجا ، این مجازات را بیشتر در رابطه با مجرمین جرایم عمومی و عادی و به دیده یک مجازات جایگزین حبس مدّ نظر داریم.
بند دوّم : تاریخچه حبس خانگی
اگر به مجموعه قوانین خود نگاهی بیندازیم ، متوجه می شویم که قانونگذار ایران تاچندی پیش از نهاد سودمند حبس خانگی سخنی به میان نیاورده و به پیش بینی آن نپرداخته بود. البته در طول تاریخ نمونه هایی از حبس خانگی به چشم می خورد که اکثراً نیز با هدفی جز جایگزینی حبس به مفهوم مورد نظر ما بوده است و اصولاً هم بر مبنای قانون مشخصی نبوده و همواره وجود یک خلاً قانونی در این زمینه احساس می شده است. با این حال مواردی هم بوده است که در آن حبس خانگی در معنای واقعی جایگزینی حبس بوده اند. از جمله آنها می توان به برخی از شعبات دادگاه اطفال اشاره نمود که اقدام به صدور آرایی در زمینه اعمال کیفر حبس خانگی نموده اند. به عنوان نمونه شعبه 2102 دادگاه عمومی تهران که رسیدگی به پرونده های اطفال و نوجوانان را به عهده دارد در مواردی چون دادنامه 175 سال 1379 به مجازات حبس خانگی رأی داده است. هر چند در آرای صادره روند مشخصی برای اجرای آن پیش بینی نشده است.
بند سوّم : حبس خانگی در قانون کنونی در حال حاضر در قانون مجازات فعلی، از حبس خانگی آنگونه که شایسته است بهره ای برده نشده اما در دو مورد بدان اشاره هایی شده است.
1-حبس خانگی در رابطه با اطفال و نوجوانان
تبصره 2 ماده 89 قانون مجازات اسلامی در رابطه با اطفال و نوجوانان بزهکار ومجازات آنها بیان می دارد:
«دادگاه می تواند با توجه به وضع متهم و جرم ارتکابی، به جای صدور حکم به مجازات نگهداری یا جزای نقدی موضوع بند های (الف) تا(پ) این ماده، به اقامت در منزل در ساعاتی که دادگاه معین می کند یا به نگهداری در کانون اصلاح و تربیت در دو روز آخر هفته حسب مورد برای سه ماه تا پنج سال حکم دهد.»
اصولا نمی توان اطفال و نوجوانان را جزو رده مجرمین خطرناک دانست. ضمیر کودکان به نحوی است که آسان تر از بزرگسالان با کمی تدبیر و استفاده از شیوه های درست اصلاح وتربیت می توان آنها را به راه درستی که باید در پیش بگیرند هدایت کرد.توسل به این روش نوین سبب می شود تا طفل یا نوجوان بزهکار ملزم شود تا اوقات تعطیل یا بی کاری خود را در منزل بگذراند و از آثار منفی مراکز نگهداری سنتی زندان یا کانون های اصلاح و تربیت در امان بماند در این صورت هم قادر خواهیم بود تا فرد را تحت نظارت و مراقبت قرار دهیم و هم امکان ادامه فعالیّت های قانونی و مفیدش را مهیّا سازیم و او را از جامعه و خانواده نیز دور نگه نداریم.اینگونه ارتباط او با دوستان و افراد نزدیکش قطع نشده و به فردی منزوی و گوشیه گیر تبدیل نخواهد شد.همچنین ادامه ارتباط او با محیط مدرسه و امکان ادامه تحصیل نیز می تواند ویژگی مثبت دیگر حبس خانگی در رابطه با نوجوانان است.
2- حبس خانگی در رابطه با بزرگسالان
نمی توان روش پیش بینی شده در ماده 62 قانون مجازات اسلامی را مستقیماً حبس خانگی بدانیم اما در نهایت، امکان استفاده از بازداشت خانگی وجود دارد. این ماده اشعار می دارد: «در جرایم تعزیری درجه پنج تا درجه هشت، دادگاه می تواند در صورت وجود شرایط مقرر در تعویق مراقبتی، محکوم به حبس را با رضایت وی در محدوده مکانی مشخص تحت نظارت سامانه (سیستم)های الکترونیکی قرار دهد.»
حبس خانگی بیشتر به نوعی منع رفت و آمد در محل های خاص و در زمانهای معیّن به حساب می آید و فرد بیشتر محدودیّت عبور و مرور پیدا می کند معمولاً نیز نظارت الکترونیکی همراه با مجازات هایی چون حبس خانگی و یا منع اقامت یا اجبار به اقامت در محلّی خاص مورد استفاده قرار می گیرد. بر این مبنا به موجب ماده 62 ، دادگاه این امکان را دارد که برای مجرمی که مرتکب جرم تعزیری تا درجه پنج شده است با وجود شرایط مذکور در ماده 39 در خصوص تعویق مراقبتی صدور حکم، حکم به حبس خانگی تحت نظارت سیستم های الکترونیکی بدهد. با توجه به اهداف پیش بینی شده برای این نوع حبس و فایده هایی که بر آن مترتب است و هم چنین تجربیات مفیدی که در دیگر کشورها به دست آمده است، حبس خانگی می تواند راهکار مفیدی به عنوان یکی از جایگزین های حبس به مفهوم سنتی آن در محیط زندان باشد. ضمن آنکه رنج و عذابی که به محکوم تحمیل می شود بسیار کمتر از حبس در محیط نا مناسب زندان است و آسیب وارده به خانواده محکوم نیز به جهت دوری عضوی از اعضای خانواده تا حد امکان کاهش می یابد و از بار مالی بر روی دوش دولت و مالیات دهندگان نیز کاسته می شود. 
قانون مجازات، اختیار تعیین یک مجازات مفید فایده و مناسب حال فرد مجرم که بیشترین تأثیر اصلاحی و تربیتی را دارد و در عین حال کمترین زیان را نیز وارد می سازد را بر عهده قاضی پرونده قرار داده است و در واقع قاضی، مسئول انتخاب کارآمدترین نوع مجازات از بین مجازات هایی که برای برخی جرم ها در نظر گرفته شده است. تشخیص این که باتوجه به جرم انجام شده توسط مجرم فرد خاطی این نوع از مجازات شامل حالش می شود یا خیر به وسیله قاضی صورت می گیرد. یعنی اگر فرد طبق تشخیص قاضی شرایط به خصوصی را داشته باشد می تواند به این نوع مجازات به جای رفتن به زندان محکوم شود بنابراین دادگاه اگر تشخیص دهد که با حبس خانگی به بهترین شکل می توان فرد را اصلاح نمود می تواند با پشتوانه نظارت الکترونیکی حکم به این مجازات بدهد.
بند چهارم : شیوه های اعمال مجازات حبس خانگیاز آنجایی که نظارت الکترونیکی و حبس خانگی به شیوه نوین عملاً پیشینه ای در حقوق ما ندارند توصیفات خاصّی از آنها قابل ارائه نمی باشد امّا به طور کلّی و با توجّه به شیوه های در پیش گرفته شده سایر کشور ها در این زمینه و احتمال تبعیّت نظام حقوقی ما از آنها، حبس خانگی از جهات مختلف اشکال مختلفی پیدا می کند:
1-از نظر میزان نظارت بر روی اقدامات محکوم : نظارت در حبس خانگی در بعضی از موارد از شدت زیادی برخوردار است و سختگیرانه تر است در این موارد در طول یک ماه چندین بار وضعیّت و موقعیّت فرد رصد می شود و محکوم دائماً تحت کنترل است تا مبادا دوباره دچار لغزشی گردد و یا از دستورات دادگاه سرپیچی کند. در مقابل گاهی این نظارت خفیف تر است و هر از چند گاهی با فواصل زمانی بیشتر رفتار های فرد مورد بررّسی قرار می گیرد. امّا در هر حال مأمور نظارت باید اطمینان حاصل نماید که فرد از محدوده تعیین شده خود خارج نشده باشد و دستورات را نا دیده
نگرفته باشد.
2-از جهت میزان محدودیّت ها : در شدیدترین نوع حبس خانگی ، فرد در حبس بیست و چهار ساعته قرار دارد و به هیچ عنوان حق خروج از منزلش را ندارد. در واقع این نوع اعلاء این مجازات و مطابق با تصویری است که عموم مردم از آن دارند ولی در مقابل مواردی وجود دارد که تنها منع خروج از منزل در ساعاتی خاص که اکثرا هم ساعات شب و ساعات غیر کاری وی هستند مورد حکم واقع می شود. در این مواقع حتی فرد مجاز است تا به محل کار یا تحصیل خود برود و به انجام فعالیّت های روزانه البته طی ساعات مشخص بپردازد با این حال فرد زمانی که مجاز به خروج از منزل است نباید از یک محدوده خاصّی فراتر رود و به هر کجا که می خواهد قدم گذارد. اکثرا محدودیّت های رفت و آمدی به مکان های مشخّص نیز همراه حبس خانگی مورد حکم واقع می گردد.
بند پنجم :افراد مناسب جهت بهره مندی از حبس خانگی مسلّماً هر کسی شایستگی بهره مندی از مجازات حبس خانگی را ندارد و نمی توان هر مجرمی را به این مجازات محکوم نمود. قبل از اعمال این مجازات نسبت به مجرمین باید آنها را از نظر شخصیّتی و نوع جرم بررّسی کنیم. افرادی لایق هستند که کم خطر و اصلاح پذیر باشند نه مجرمی خطرناک یا کسی که احتمال فرار کردنش از محل حبس وجود داشته باشد از نظر نوع جرم نیزبه طور مثال جرایم غیر عمدی می توانند گزینه مناسبی باشند.
جرمی مانند تصادف که منجر به پرداخت خسارت یا دیه می شود و یا بدهی هایی که فرد توان مالی برای پرداخت مبالغ بدهی را ندارد و از این گونه جرایم که فرد ظرفیت آن را دارد که از جایگزین های زندان استفاده کند. عاقلانه هم نیست که فردی را که به دلیل این گونه جرایم در زندان است در کنار کسانی قرار دهیم که به خاطر جرایم سنگینی چون مواد مخدر و یا جرایم خشونت بار محکوم شدهاند.
مجازات حبس خانگی به دلیل فضای زندان ها برای افراد واجد شرایط بسیار بهتر و حتّی تاثیرگذارتر خواهند بود.
بند ششم : نظارت الکترونیکی در زمان حبس خانگی از شیوه های رایجی که برای کنترل و نظارت بر محکومین به حبس خانگی مورد استفاده قرار می گیرد سامانه الکترونیکی یا نظارت الکترونیکی است که قانونگذار ایرانی نیز در ماده 62 قانون مجازات بدان اشاره کرده است. کشور های مختلفی که از این روش بهره می برند ، در این شیوه از ابزار و امکانات الکترونیکی برای بررّسی رفت و آمدهای محکوم استفاده می شود و معمولاً نیز به دو شکل دیده می شود که قابل استفاده در کشور ما نیز خواهد بود:
1-نظارت الکترونیکی منفعل: یک فرستنده به مچ دست یا پای محکوم و یک شماره گیر نیز به تلفن وصل می شود و اگر محکوم محل را ترک کند علامت قطع و شماره گیر با مرکز تماس می گیرد.
2-نظارت الکترونیک فعّال: در این روش از طریق برقراری تماس مستمر و معمولاً اتفاقی با مجرم از محل وی مطلع می شوند که یا به طور اتوماتیک توسط دستگاه یا شخصاً توسط مأمور مربوطه انجام
میگیرد.
بند هفتم : اقدامات لازم جهت عملی ساختن حبس خانگی
اجرای هر شیوه نوینی در رابطه با نحوه مجازات نیازمند آماده سازی یکسری زیر ساخت های ضروری است تا هم در وهله اول امکان اعمال روش جدید حاصل شود و هم اینکه با کمترین هزینه و مشکل، این روند ادامه یابد و بتوان از آن نهایت سود را برد.
از آنجایی که حبس خانگی نهادی تازه تأسیس در کشور عزیزمان محسوب می شود بنابر این زیر ساخت های مربوط به آن نیز هنوز به حد متعالی خود نرسیده است و هنوز نیازمند فعّالیت و سرمایه گذاری فراوانی است تا امکان بهره کشی از آن بدست آید.
1-تقنین و فرهنگ سازی : در ابتدا نخستین قدم ، ابلاغ آثار مفید این سیستم به قضات ، جامعه حقوقی و عموم جامعه است. باید با بیان اثرات مثبت آن و تبیین حدود و ثغور این شیوه نوین، افکار عمومی جامعه را به سمت استفاده از آن سوق داد. باید از قضات خواست تا در مورد افرادی چون اطفال و نوجوانان، مجرمین جرایم کم اهمیّت و یا غیر عمد و مواردی از این دست در



قیمت: 10000 تومان