—d1849

دانشکده اصول الدین
قم
گروه فقه و حقوق اسلامی
پژوهش نامه کارشناسی ارشد
موضوع:
حقوق اجتماعی زنان در جمهوری اسلامی ایران و جمهوری آلمان
استاد راهنما:
جناب آقای دکتر احمد رضا توحیدی
استاد مشاور:
جناب آقای دکتر سعید فیروزآبادی
نگارش:
نرگس زارعی
تابستان 1393

کلیة اصول الدین
قم
قسم الفقه و القانون الإسلامی
رسالة الماجستیر
عنوانها:
الحقوق الإجتماعیۀ للمرأۀ فی إیران و ألمانیا
استاذ المشرف:
الدکتور أحمد رضا توحیدی
استاذ المشاور:
الدکتور سید سعید فیروزآبادی
اعداد:
نرگس زارعی
سنة 1435
به پیشگاه نور مجسم، عصاره خلقت، صاحب خلق عظیم،
پیامبر کریم و سلاله پاکش که همواره توسّلم به ساحت قدسی آنهاست؛
به روح بلند علامه بزرگوار سید مرتضی عسکری
بزرگ مرزبان مکتب تشیع و مؤسس دانشکده اصول الدین؛
به پدر و مادر عزیزم که وجودشان بارقه ای از لطف و رحمت الهی است.
از آقای دکتر توحیدی استاد بی نظیرحقوق که در این راه دشوار همواره مرا راهنمایی فرمودند و هر گز ازهیچ لطفی کوتاهی نکردند سپاسگزارم .
جناب آقای دکتر فیروزآبادی را بی نهایت سپاس می گویم که ایشان مرا بسیار یاری نمودند.
و در انتها از دکتر رصافی که نمونه مهربانی و محبت هستند و دانشجویان را ارج می نهند و همواره پاسخگوی دانشجویان هستند تشکر می کنم .
چکیده
دانش بشری هر روز گسترش می یابد و بر ابعاد آن افزوده می شود. هر روز یافته علمی دانشمندان عمق بیشتري می یابد و درک بشر از حقایق عمیق تر می گردد.
دانش حقوق نیز از این تحول بازنمانده و هر روز نظریات تازه بر آن افزوده می گردد. حقوق زنان بخشی از پیکره این دانش است که محققین زیادی درباره آن تحقیق نموده اند و کتب بسیاری در این باره نگاشته شده است. بسیاري از این نوشته ها ناشی از خرد و تفکر نویسنده بوده و ممکن است با مفاهیمی چون عدل، اخلاق و انصاف مغایرت داشته باشد و یا منبعث از تعصب و غرض ورزی باشد اما حقوق اسلام با رعایت تمام جوانب حقوق طبیعی و حقوق انسانی برای زنان، نظامی را وضع نمود که نه صرفاً از عقل که تلفیقی از عقل و نقل است و پاسخ تمام مسائل مربوط به زنان را بدون کم و کاستی می دهد و ارزش واقعی زنان را در نظر می گيرد.
رعایت کرامت ذاتی و اکتسابی در این نظام حقوقی در نظر گرفته شده است و حقوق مالی، سیاسی و فرهنگی با رعایت اصل تساوی و نه اصل تشابه از ویژگی های این نظام است.
تحقیق درباره حقوق زنان در آلمان، کشوری توسعه یافته و ثروتمند که مبنای حقوقی دینی نیست و قانون اساسی این کشور هیچ دینی را به رسمیت نمی شناسد به همین دلیل مبنای حقوق این کشور برگرفته از گزاره های دینی نیست و حقوق زنان بر اساس اصل سوم قانون اساسی آلمان با مردان مساوی است وزنان با تلاش زیاد برای تحقق آرمان تساوی حقوق در آلمان کوشش می کنند.
تساوی در آموزش، اشتغال و دستمزد ها از اهداف دولت و گروه های حقوق بشری در آلمان است.
این تحقیق به بررسی مصادیق و تعاریف حقوق اجتماعی زنان در اسلام و آلمان می پردازد.
کلید واژه: زنان، حقوق اجتماعی، ایران، اسلام، آلمان، اسناد بین المللی
فهرست
عنوان صفحه
TOC \o \h \z \u مقدمه PAGEREF _Toc397644687 \h 1فصل اول: کلیات PAGEREF _Toc397644688 \h 21.1 بیان جنبه مجهول مساله PAGEREF _Toc397644689 \h 32.1 سؤالات تحقیق PAGEREF _Toc397644690 \h 31.2.1سؤال اصلی تحقیق PAGEREF _Toc397644691 \h 32.2.1سؤالات فرعی تحقیق PAGEREF _Toc397644692 \h 33.1 پیشینه تحقیق PAGEREF _Toc397644693 \h 34.1 اهمیت موضوع PAGEREF _Toc397644694 \h 55.1 فرضیه ها PAGEREF _Toc397644695 \h 56.1 بیان جنبه های جدید PAGEREF _Toc397644696 \h 57.1 نتایج علمی و عملی PAGEREF _Toc397644697 \h 58.1 مصطلحات PAGEREF _Toc397644698 \h 61.8.1مبحث اول: مفاهیم و مصادیق PAGEREF _Toc397644699 \h 61.1.8.1گفتاراول )تعریف حقوق اجتماعی PAGEREF _Toc397644700 \h 72.8.1مصادیق حقوق اجتماعی PAGEREF _Toc397644701 \h 91.2.8.1گفتار اول) حق بر تأمین اجتماعی PAGEREF _Toc397644702 \h 92.2.8.1گفتار دوم) حق بر آزادی تشکل PAGEREF _Toc397644703 \h 103.2.8.1گفتار سوم) حق بر بهداشت PAGEREF _Toc397644704 \h 114.2.8.1گفتار چهارم ) حق بر تشکیل ان جی او PAGEREF _Toc397644705 \h 125.2.8.1گفتار پنجم ) حق بر آموزش PAGEREF _Toc397644706 \h 136.2.8.1گفتار ششم) حق بر مسکن PAGEREF _Toc397644707 \h 137.2.8.1گفتار هفتم) حق بررفاه PAGEREF _Toc397644708 \h 143.8.1 مبحث دوم: حقوق بشر در اسلام PAGEREF _Toc397644709 \h 154.8.1 مبحث سوم ) اصول و مبانی حقوق بشر در اسلام PAGEREF _Toc397644710 \h 191.4.8.1گفتار اول) کرامت انسانی PAGEREF _Toc397644711 \h 192.4.8.1گفتار دوم) اصل حیات شایسته PAGEREF _Toc397644712 \h 213.4.8.1گفتار سوم ) اصل جاودانه بودن PAGEREF _Toc397644713 \h 255.8.1 مبحث چهارم) تاریخ حقوق بشر PAGEREF _Toc397644714 \h 251.5.8.1 گفتار اول)تعریف حقوق بشر PAGEREF _Toc397644715 \h 252.5.8.1 گفتار دوم) زمینه حقوق بشر PAGEREF _Toc397644716 \h 263.5.8.1 گفتار سوم ) اعلامیه های حقوق بشر و قرار دادهای بین المللی: PAGEREF _Toc397644717 \h 271.3.5.8.1اعلامیه حقوق بشر فرانسه PAGEREF _Toc397644718 \h 272.3.5.8.1اعلامیه جهانی حقوق بشر PAGEREF _Toc397644719 \h 273.3.5.8.1قراداد اروپایی حمایت از حقوق بشر و آزادی های اساسی PAGEREF _Toc397644720 \h 274.3.5.8.1منشور اجتماعی اروپا PAGEREF _Toc397644721 \h 275.3.5.81 دیوان اروپایی حقوق بشر PAGEREF _Toc397644722 \h 286.3.5.8.1اعلامیه اسلامی حقوق بشر PAGEREF _Toc397644723 \h 287.3.5.8.1میثاق های حقوق بشر PAGEREF _Toc397644724 \h 288.3.5.8.1کنوانسیون اروپایی حمایت از حقوق بشر و آزادی های سیاسی PAGEREF _Toc397644725 \h 299.3.5.8.1 کمیسیون آفریقایی حقوق بشر PAGEREF _Toc397644726 \h 3110.3.5.8.1منشور حقوق بشر آمریکایی PAGEREF _Toc397644727 \h 321.10.3.5.8.1 الف) پیشینه و فرآیند تدوین اعلامیه آمریکایی PAGEREF _Toc397644728 \h 3211.3.5.8.1 سند پکن PAGEREF _Toc397644729 \h 3312.3.5.8.1 اعلامیه توسعه هزاره PAGEREF _Toc397644730 \h 3313.3.5.8.1 نهادهای زنان سازمان ملل PAGEREF _Toc397644731 \h 3414.3.5.8.1 اقدامات سمبلیک مجمع عمومی برای موضع خانواده PAGEREF _Toc397644732 \h 3515.3.5.8.1 تحولات اخیر اسناد منطقه ای PAGEREF _Toc397644733 \h 356.8.1 مبحث پنجم) نسل بندی حقوق بشر PAGEREF _Toc397644734 \h 361.6.8.1گفتار اول) نسل اول حقوق بشر PAGEREF _Toc397644735 \h 362.6.8.1 گفتار دوم) نسل دوم حقوق بشر PAGEREF _Toc397644736 \h 373.6.8.1 گفتار سوم) نسل سوم حقوق بشر PAGEREF _Toc397644737 \h 384.6.8.1 گفتار چهارم) نسل چهارم حقوق بشر PAGEREF _Toc397644738 \h 397.8.1 مبحث ششم) سیر تحول حقوق بشر در قرن اخیر PAGEREF _Toc397644739 \h 401.7.8.1گفتار اول) زمینه های پیدایش مشروطه PAGEREF _Toc397644740 \h 411.7.8.1 اول) عدالت‌خواهي شيعه PAGEREF _Toc397644741 \h 412.7.8.1 دوم) زمینه فکری خارجی PAGEREF _Toc397644742 \h 423.7.8.1 سوم) زمینه های اجتماعی PAGEREF _Toc397644743 \h 428.1 نتیجه گیری فصل اول PAGEREF _Toc397644744 \h 43فصل دوم: حقوق اجتماعی زنان در ایران و اسناد بین المللی PAGEREF _Toc397644745 \h 441.2 مبحث اول) حق بر تأمین اجتماعی PAGEREF _Toc397644746 \h 451.1.2 گفتار اول) تأمین اجتماعی در اسلام PAGEREF _Toc397644747 \h 452.1.2 گفتار دوم) حقوق تأمین اجتماعی در ایران PAGEREF _Toc397644748 \h 472.1.2.1 بند اول) مقررات بازنشستگی PAGEREF _Toc397644749 \h 483.1.2 گفتار سوم) تأمین اجتماعی در منابع بین المللی PAGEREF _Toc397644750 \h 684.1.2 گفتار چهارم) محتوای حق بر تامین اجتماعی PAGEREF _Toc397644751 \h 702.2 مبحث دوم :حق بر بهداشت PAGEREF _Toc397644752 \h 711.2.2 گفتار اول) حق بر بهداشت در اسلام PAGEREF _Toc397644753 \h 712.2.2 گفتار دوم) حق بر بهداشت در قانون ایران PAGEREF _Toc397644754 \h 723.2.2 گفتار سوم ) حق بر بهداشت در منابع بین المللی PAGEREF _Toc397644755 \h 754.2.2 گفتار چهارم ) محتوای حق بر سلامت PAGEREF _Toc397644756 \h 771.4.2.2 بند اول ) ابعاد حق بر سلامتی PAGEREF _Toc397644757 \h 773.2 مبحث سوم) حق بر مسکن PAGEREF _Toc397644758 \h 771.3.2 گفتار اول) مسکن در اسلام PAGEREF _Toc397644759 \h 772.3.2 گفتار دوم) منابع داخلی PAGEREF _Toc397644760 \h 833.3.2 گفتار سوم) مسکن در منابع بین المللی PAGEREF _Toc397644761 \h 854.2 مبحث چهارم: حق بر سلامتی PAGEREF _Toc397644762 \h 861.4.2 گفتار اول) اسلام و سلامتی PAGEREF _Toc397644763 \h 862.4.2 گفتار دوم) حق بر سلامتی در نظام حقوقی ایران PAGEREF _Toc397644764 \h 903.4.2 گفتار سوم) حق بر سلامتی زنان در قانون ایران PAGEREF _Toc397644765 \h 974.4.2 گفتار چهارم ) حق بر سلامتی در منابع بین المللی PAGEREF _Toc397644766 \h 1125.2 مبحث پنجم) حق بر تشکیل احزاب PAGEREF _Toc397644767 \h 1141.5.2 گفتار اول) تشکل در اسلام PAGEREF _Toc397644768 \h 1142.5.2 گفتار دوم) تشکل در قوانین ایران PAGEREF _Toc397644769 \h 1143.5.2 گفتار سوم) آزادی احزاب در منابع بین المللی PAGEREF _Toc397644770 \h 1176.2 مبحث ششم) سازمان مردم نهاد PAGEREF _Toc397644771 \h 1181.6.2 گفتار اول) سازمان های مردم نهاد در ایران PAGEREF _Toc397644772 \h 1187.2 مبحث هفتم) حق بر رفاه PAGEREF _Toc397644773 \h 1211.7.2 گفتار اول) رفاه در اسلام PAGEREF _Toc397644774 \h 1212.7.2 گفتار دوم) ابعاد رفاه PAGEREF _Toc397644775 \h 1223.7.2 گفتار سوم ) حق بر رفاه در ایران PAGEREF _Toc397644776 \h 1234.7.2 گفتار چهارم ) رفاه در منابع بین المللی PAGEREF _Toc397644777 \h 1318.2 مبحث هشتم) حق بر آموزش در اسلام PAGEREF _Toc397644778 \h 1331.8.2 گفتار اول ) علم آموزی در اسلام PAGEREF _Toc397644779 \h 1332.8.2 گفتار دوم ) حق بر آموزش در منابع داخلی PAGEREF _Toc397644780 \h 1353.8.2 گفتار سوم ) حق آموزش در منابع بین المللی PAGEREF _Toc397644781 \h 1424.8.2 گفتار چهارم) ابعاد و محتوای حق بر آموزش PAGEREF _Toc397644782 \h 145فصل سوم : حقوق اجتماعی زنان در آلمان PAGEREF _Toc397644783 \h 1351.3 مبحث اول) معرفی آلمان PAGEREF _Toc397644784 \h 1361.1.3 گفتار اول) نظام سیاسی المان PAGEREF _Toc397644785 \h 1362.1.3 گفتار دوم) توسعه در آلمان PAGEREF _Toc397644786 \h 1373.1.3 گفتارسوم) دولت اجتماعی PAGEREF _Toc397644787 \h 1384.1.3 گفتار چهارم) نظام حقوقی آلمان PAGEREF _Toc397644788 \h 1395.1.3 گفتار پنجم ) نظام قضایی PAGEREF _Toc397644789 \h 1406.1.3 گفتار ششم) مبارزات زنان برای کسب حقوق اجتماعی PAGEREF _Toc397644790 \h 1417.1.3 گفتار هفتم ) قانون اساسی آلمان و نقش آن در شکل گیری دولت اجتماعی PAGEREF _Toc397644791 \h 1448.1.3 گفتار هشتم: بررسی مفهوم گندر PAGEREF _Toc397644792 \h 1462.3 مبحث دوم) بررسی مصادیق حقوق اجتماعی در آلمان PAGEREF _Toc397644793 \h 1481.2.3 گفتار اول )دادگاههای اجتماعی (SGG) PAGEREF _Toc397644794 \h 1513.3 مبحث سوم ) حقوق اجتماعی در آلمان PAGEREF _Toc397644795 \h 1521.3.3 گفتار اول) حق بر تأمین اجتماعی PAGEREF _Toc397644796 \h 1522.3.3 گفتار دوم )انواع بیمه ها در آلمان PAGEREF _Toc397644797 \h 1563.3.3 گفتار سوم ) حق بر احزاب PAGEREF _Toc397644798 \h 1604.3.3 گفتار چهارم ) حق آموزش PAGEREF _Toc397644799 \h 1651.4.3.3 بند اول ) نظام آموزشی آلمان: PAGEREF _Toc397644800 \h 1662.4.3.3 بند دوم) آموزش در قانونی اساسی آلمان PAGEREF _Toc397644801 \h 1685.3.3 گفتار پنجم) حق بر مسکن PAGEREF _Toc397644802 \h 1721.5.3.3 بند اول) تعریف مسکن PAGEREF _Toc397644803 \h 1722.5.3.3 بند دوم ) مساله خلوت PAGEREF _Toc397644804 \h 1723.5.3.3 بند سوم)حق بر مسکن در قانون آلمان PAGEREF _Toc397644805 \h 1734.5.3.3 بندچهارم) ابعاد حق بر مسکن در آلمان PAGEREF _Toc397644806 \h 1746.3.3 گفتار ششم ) حق بر رفاه PAGEREF _Toc397644807 \h 1751.6.3.3 بند اول) تعریف رفاه PAGEREF _Toc397644808 \h 1752.6.3.3 بند دوم) کمک های اجتماعی PAGEREF _Toc397644809 \h 1767.3.3 گفتار هفتم) حق بر سلامتی PAGEREF _Toc397644810 \h 1811.7.3.3 بند اول) تعریف سلامتی PAGEREF _Toc397644811 \h 1812.7.3.3 بند دوم ) محتوای حق برسلامتی در آلمان PAGEREF _Toc397644812 \h 1823.7.3.3 بند سوم) زندگی، بهداشت، ایمنی زنان در آلمان PAGEREF _Toc397644813 \h 1844.7.3.3 بند چهارم) طرح مقابله با خشونت علیه زنان PAGEREF _Toc397644814 \h 1858.3.3 گفتار هشتم) حق بر تشکیل ان جی او در آلمان PAGEREF _Toc397644815 \h 1851.8.3.3 بند اول) تعاریف و کلیات PAGEREF _Toc397644816 \h 1852.8.3.3 بند دوم ) سازمان های غیر دولتی PAGEREF _Toc397644817 \h 187مقایسه و نتیجه گیری PAGEREF _Toc397644818 \h 189پیشنهادات PAGEREF _Toc397644819 \h 192منابع PAGEREF _Toc397644820 \h 193
مقدمهاز دیر باز انسان ها برای بهتر زیستن کوشیده اند و قوانینی وضع نموده اند که بتوانند با آن قوانین و مقررات به جامعه حود نظم بدهند و یک جامعه درست مدنی بسازند . دین مبین اسلام نیز براین عمل انسان ها مهر تائید زد وانسان ها با عنایت به عقل و وحی توانستند قوانینی مدون سازند بدون تردید قوانین اسلام برای انسان بماهو انسان وضع گردیده و در برخی از موارد گزاره های دینی برای جنسی خاص قوانین حاص مدون نموده است تا ویژگی های خاص روحی و شخصیتی هر جنس را در قانون گذاری لحاظ کند .
از سوی دیگر جهان در عصر ارتباط است و هر روز در عرصه جهانی شاهد تحولی هستیم از این رو نمی توانیم نسبت به غرب و تحولات آن بی تفاوت باشیم از اینرو باید بکوشیم تا با شناخت کشورهای دیگر و قوانین آن از دستاوردهای آن نیز استفاده کنیم و در صورت ضرورت ووجود خلا قانونی از قوانین سایر کشورها نیز بهره ببریم .
حقوق اجتماعی نیز یکی از این ابعاد حقوق است که امروز با توجه به گسترش مناسبات اجتماعی اهمیت بیشتری یافته است .از این رو باید کوشید تا با شناخت قوانین کشورهای توسعه یافته و بررسی اسناد بین المللی ،ابعاد گسترده آن را بهتر شناخت و برای توسعه روابط اجتماعی و ایجاد یک جامعه مدنی از آن بهره جست .این پایان نامه به بررسی حقوق اجتماعی زنان در ایران و آلمان می پردازد .
فصل اول: کلیاتبیان جنبه های مجهول مسأله
2.1 سؤالات تحقیق
3.1 پیشینه تحقیق
4.1 اهمیت موضوع
5.1 فرضیه ها
6.1 بیان جنبه های جدید
7.1 نتایج علمی و عملی
8.1 مصطلحات
فصل اول: کلیات
حقوق زن یکی از مهم ترین رشته های حقوق بشر است و بسیاری از حقوق دانان بر این باورند که بررسی حقوق زنان در هر اجتماعی بهترین شاخص و ترازو برای سنجش حقوق بشر در یک کشور است .
اسلام به عنوان مکتب سعادت ابعاد مختلف آن را بررسی کرده و با شناخت دقیق از ویژگی های روحی و جسمی زنان برای آنان حقوق متناسب با شخصیت آنها را وضع نموده است. با این توصیف می توان حقوق زنان را به سه دسته تقسیم کرد: حقوق و مسئولیت فردی حقوق و مسئولیت اجتماعی که شامل حقوق و مسئولیت های سیاسی فرهنگی و اقتصادی میشود و مسئولیت های خانوادگی که محل تجلی آن خانواده است.
این تحقیق مساله حقوق اجتماعی و زنان را بررسی کرده و آن را با نظام حقوقی آلمان مقایسه می کند. سوال اساسی در این تحقیق تبیین توضیح و بررسی حقوق اجتماعی زنان در دو نظام حقوقی اسلام و آلمان است.
این تحقیق سعی می کند بدون جانبداری و تعصب به بررسی وضعیت زنان در این دو حوزه بپردازد؟
بیان جنبه مجهول مساله
حقوق زنان موضوعی است که به کرات راجع به آن بحث شده است، اما بررسی حقوق اجتماعی زنان دارای جنبه های مبهم و پیچیده ای است. مباحثی هستند که نیازمند موشکافی و تبیین عمیق هستند و علاوه بر آن مساله مجهول حقو ق زنان در کشور آلمان است و اهمیت حل مساله حقوق زنان در آلمان مهم ترین دغدغه این تحقیق به شمار می رود.
سؤالات تحقیق سؤال اصلی تحقیق- حقوق اجتماعی زنان در فقه اسلامی و سیستم حقوقی آلمان کدام می باشد؟
سؤالات فرعی تحقیق- تاثیر جنسیت در بهره گیری از مصادیق حقوق اجتماعی چگونه می باشد؟
-مبانی تحلیلی تفاوت زنان در بهره گیری از حقوق اجتماعی در نگرش فقه اسلامی و حقوق آلمان چیست؟
پیشینه تحقیق
1- مطهری، مرتضی، نظام حقوق زن در اسلام، قم، صدرا، 1378
2- مهر پور، حسین، حقوق زن، چاپ اول، تهران، انتشارات اطلاعات، 1379
3- محقق داماد، سید مصطفی، حقوق خانواده، تهران، مرکز نشر علوم اسلامی، 1374
4- نور حسین فتیده، طاهر، حقوق زن در قرآن و عهدین، فرهنگ گستر، تهران، 1379
5- مظاهری، حبیب، شخصیت زنان در قرآن و عهدین، قم، بوستان کتاب، 1390
6- حکیم پور، محمد، حقوق زن در کشاکش سنت و تجدد، چاپ اول، انتشارات نواندیش، زمستان 1382
7- کار مهر انگیز، پژوهشی درباره خشونت علیه زنان، چاپ اول، تهران، انتشارات روشنفکران و مطالعان زنان، 1379
8- اشکوری فنایی، محمد، منزلت زن در اندیشه اسلامی، قم، موسسه پژوهشی امام خمینی، 1377
9- هدایت نیا، فرج ا..، حقوق مالی زوجه، چاپ اول، قم، انتشارات پژوهشگاه فرهنگ، 1385
10- جوادی املی، عبد ا…، زن در آیینه جمال و جلال، قم، مرکز نشر اسرا، 1375
11- مهریزی، مهدی، شخصیت و حقوق زن در اسلام، تهران، علمی و فرهنگی، 1382
12- صدر، حسن، حقوق زن در اسلام و اروپا، تهران، فراهانی
13- شورای عالی انقلاب فرهنگی، منشور حقوق و مسئولیت زنان در جمهوری اسلامی، تهران، اردیبهشت 1386
14- جعفری، محمد تقی، زن از دیدگاه امام علی علیه السلام، تهران، دفتر نشر اسلامی، 1378
15رئوف، هبه مشارکت سیاسی زن، ترجمه محسن آرمین، تهران، قطره، 1377
16- امی، محبوبه، پیش درآمدی بر حجاب سیاسی و بد حجابی سیاسی، حضور، آبان1370
معرفی پایان نامه ها
محمدیان، حسین، تفاوت زن ومرد، موسسه پژوهشی امام خمینی، 1373
روزبهانی، مهین، اشتغال زن در قرآن و حدیث، دانشگاه اراک، 1387
بیات پور، فاطمه، بررسی مدیریت زن در خانه و خارج از خانه، دانشگاه آزاد فسا، 1379
بشری، زهرا، دیدگاههای موضوعی حقوق زن در سوره نساء، دانشگاه آزاد کرج، 1374
اساره، ماجده، بررسی فعالیت اجتماعی زنان در قرآن و سنت، دانشگاه تهران مرکز، 1379
اهمیت موضوعزنان به دلیل اینکه درصد زیادی از جامعه را تشکیل می دهند موضوع مهمی برای تحقیق و اندیشه هستند. مساله حقوق اجتماعی آنها که امروز موضوع پرونده های زیادی در دادگاهها است مساله مهریه ونفقه از مسایل مهم و اساسی جامعه است که باید با دقت و موشکافی آن را تبیین نمود و تطبیق آن با حقوق زن در کشور مترقی و پیشرفته آلمان زوایای تاریک این موضوع را بیشتر روشن می کند. مفهوم حقوق بشر و رعایت حقوق زنان در آلمان و اسلام را روشن تر می سازد.
فرضیه ها
1- در اسلام، در برخی از مصادیق جنسیت تاثیر مثبت و یا منفی دارد که برای آن دلایلی وجود دارد ولی در آلمان جنسیت تاثیری در بهره مندی از حقوق ندارد.
2- مبنای نگرش اسلام مبنی بر اندیشه وحیانی و اسلامی و الهی می باشد. مبنای نگرش آلمان ناشی از تفکر سکولاریسم و اومانیسم و لیبرالیسم است .
بیان جنبه های جدید
اسلام به عنوان مکتب سعادت، ابعاد مختلف آن را بررسی کرده و با شناخت دقیق از ویژگی های روحی و جسمی زنان برای آنان حقوق متناسب با شخصیت آنها را وضع نموده است. با این توصیف می توان حقوق زنان را به سه دسته تقسیم کرد: حقوق و مسئولیت فردی، حقوق و مسئولیت اجتماعی که شامل حقوق و مسئولیت های سیاسی، فرهنگی و اقتصادی میشود و مسئولیت های خانوادگی که محل تجلی آن خانواده است .
نتایج علمی و عملیاین تحقیق منجر به روشن شدن حقوق اجتماعی و زنان می شود مبنا و اساس آنان را بررسی و تبیین می کند و آن را با حقوق آلمان مقایسه کرده و در انتها سنتیجه گیری می نماید .این تحقیق اشخاصی که به حقوق زنان ، بشر و تطبیقی علاقمند هستند بسیار مفید و سازنده خواهد بود. علاوه بر آن این تحقیق برخی از مسایل اجتماعی و اقتصادی آلمان را نیز موشکافی خواهد کرد.
حقوق اجتماعی وزنان در اسلام
حقوق اجتماعی وزنان در آلمان
مقایسه و نتیجه گیری
مصطلحات مبحث اول: مفاهیم و مصادیقبا گسترش علم و دانش و بی انتها بودن مرزهای دانایی علوم هر روز گستره بیشتری می یابند و ضرورت دارد که علوم از یکدیگر تفکیک شوند تا هر متخصصی بتواند در حوزه خود به تحقیق و نگارش بپردازد.
زندگی انسان نیز دارای ابعاد زیادی است و در یک حوزه محدود نمی شود و یک انسان با ابعاد مختلف بدون تردید نیازها و حقوق متفاوتی دارد. از این روست که نیاز به تدوین و شناخت تمام ابعاد حقوق ضرورت پیدا می کند حقوق اجتماعی نیز بخشی از این نیاز هاست که هر روز رنگ تازه تری به خود می گیرد و رویکرد های تازه ای پیدا می کند.
آزادی به معنی حق و اختیار و بطور کلی مستقل و مختاربودن شخص در گزینش اعمال و رفتار خود می باشد مانند آزادی، رفت و آمد، آزادی، کار و…. آزادی عقیده و بیان، قلم، اجتماعات، مجموعه آزادیهایی را که در یک جامعه افراد از آن بهره مند هستند اصطلاحاً حقوق و یا آزادیهای فردی و یا حقوق اساسی فرد و یا حقوق عمومی شهروندان و یا حقوق بشر و شهروند و یا آزادیهای عمومی می نامند.
آزادی عمومی عبارت حقوقی است که برای افراد نوعی استقلال و خود سامانی در زمینه مختلف زندگی اجتماعی تامین می کند و این از لحاظ رشد شخصیت انسانی ضروری شناخته می شود وپروفسور ریورو دو عنصر را داخل در مفهوم و تعریف آزادی می داند یکی عنصر آزادی، یعنی تامین نوعی استقلال و خودسامانی برای فرد در تمشیت زندگی اجتماعی مانند آزادی عقیده و بیان، آزادی قلم، آزادی اجتماعات، آزادی کار و….و دیگر ی عنصر سازمانی یعنی اینکه قانونگزار آزادی مزبور را به رسمیت بشناسد و مورد حمایت موثری قرار دهد.
پرفسور ریو می گوید:
آزادیهای عمومی توانایی هایی هستند که بموجب آن انسان در زمینه های مختلف اجتماعی اعمال و رفتار خویش را خود انتخاب و اختیار می کند و این توانایی ها بوسیله حقوق موضوعه که انها را از حمایت مستحکمی برخوردار می کند شناخته می شوند و سازمان می یابند.
آزادیهای اجتماعی به اعتبار بستگی های اجتماعی و مادی بشر در اجتماع را داراست مانند حق کار کردن، حق انتخاب کار، حق انتخاب شغل و حق تامین اجتماعی، حق مالکیت شخصی در اعلامیه جهانی حقوق بشر تفکیکی بین انواع حقوق و آزاديهای بشر نشده است. ولی در دو مقاوله نامه بین المللی به نام میثاق حقوق مدنی و سیاسی و میثاق حقوق اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی، که به منظور تهیه و اجرای مواد اعلامیه جهانی حقوق بشر در 16 دسامبر 1966به تصویب مجمع عمومی سازمان ملل متحد رسیده است و دو دسته حقوق از یکدیگر متمایز شده اند؛ حقوق مدنی و سیاسی و حقوق اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی
گفتاراول )تعریف حقوق اجتماعی حقوق اجتماعی نیز بخشی از دانش حقوق است و اگرچه (به تعبیر برخی از حقوق دانان) نمی توان آن را به صورت کامل یکی از شاخه های حقوق عمومی در نظر گرفت اما قرابت این دو غیر قابل انکاراست.
حقوق اجتماعی در یک معنی محدود به حقوقی گفته میشود که فرد آن را به عنوان اینکه عضو جامعه است و با فعالیت شخصی و حرفه ای خود ویا با بکارگیری دارائی خود در اجتماعی تاثیر می گذارد دارا می باشد مانند حق مالکیت، آزادی کار و شغل و…. حقوق دان فرانسوی و استاد دانشگاه پاریس بوردو حقوق اجتماعی را براین اساس توصیف می کند:
حقوق اجتماعی مانند حقوق آزادیهای فردی ناشی از مقتضیات طبیعی بشر است که برای او به همان اندازه حقوق فردی امری حیاتی و اساسی است و موجب رهایی او از بی عدالتی میشود.
و ذکر این نکته نیز خالی از لطف نیست که حقوق اجتماعی اثار نفوذ اندیشه سوسیالیسم در اروپاست.
اندیشه حقوق اجتماعی بوسیله (توماس موروس، لوئی بلان، سن سیمون، اون ،فوریه و کابه مطرح شده و سپس با کارل مارکس) به اوج رسید.
این حقوق برای در حقیقت برای رفع بی عدالتی و نابرابری های اجتماعی است که برای افراد وضع شده تا جامعه به سوی برابری و عدل پیش روند.
اسناد بین المللی نیز به حقوق اجتماعی پرداخته اند و در ماده 22 اعلامیه جهانی حقوق بشر آمده است:
هرکس به‌عنوان عضوی از جامعه حق برخورداری از امنیت اجتماعی را دارد و مجاز است تا از طریق تلاش‌های ملی وهمکاری‌های بین‌المللی مطابق با تشکیلات و منابع هر کشور حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی را که لازمه ي منزلت و رشد آزادانه ي شخصیت اوست را عملی کند.
علاوه بر آن حق بر آموزش و پرورش و کار در ماده 23 به این صورت توصیف گردیده است:
بند۱) هرکس حق کارکردن، انتخاب آزادانه ي شغل، برخورداری از شرایط منصفانه و رضایت‌بخش برای کار و برخورداری از حمایت دولت در برابر بیکاری را دارد.
بند۲) هرکس بدون هیچ‌گونه تبعیض حق بهره‌مندی از دست‌مزدی یکسان در برابر کار یکسان را دارد.
بند۳) هرکس که کار می‌کند حق دارد تا از دستمزدی منصفانه و رضایت‌بخش برخوردار گردد آن‌گونه که تأمین کننده ي زندگی خود و خانواده وی به طریقی شایسته ي منزلت اجتماعی باشد و درصورت لزوم با دیگر شیوه‌های حمایت اجتماعی تکمیل شود.
بند۴) هرکس حق دارد اتحادیه‌ای برای حمایت از منافع خود تشکیل دهد و یا در چنین اتحادیه‌هایی عضو شود.
ماده 17 اعلامیه حقوق بشر اسلامی به این نکته این گونه پرداخته است:
الف. هر انسانى حق دارد كه در يك محيط پاك از مفاسد و بيماريهاى اخلاقى به گونه اى كه بتواند در آن خود را از لحاظ معنوى بسازد، زندگى كند، جامعه و دولت موظفند اين حق را براى او فراهم كنند.
ب. دولت و جامعه موظفند كه براى هر انسانى تأمين بهداشتى و اجتماعى را از طريق ايجاد مراكز عمومى مورد نياز, برحسب امكانات موجود, فراهم نمايند.
ج. دولت مكلف است حق هر انسانى را در زندگى شرافت مندانه اى كه بتواند از طريق آن مايحتاج خود و خانواده اش را برآورده سازد و شامل خوراك و پوشاك و مسكن و آموزش و درمان و ساير نيازهاى اساسى مى شود, تضمين نمايد.
در حقیقت حقوق اجتماعی شامل دو نوع حقوق می شود:
نوعی حقوق با محتوای اقتصادی مانند مالکیت، آزادی کسب و کار و صنعت و بازرگانی ….و نوع دیگر یک سلسله تعهدات مثبتی که امروزه در جوامع پیشرفته دولت در برابر ملت به عهده گرفته است مانند فراهم کردن کار برای همه، بهبود شرائط کار و زندگی کارگران، تامین اجتماعی، خوراک، خانه، رفاه و بهداشت ….
همانگونه که بیان شد با گسترش دانش و افزایش دیدگاه ها اختلاف آرا بر سر مصادیق حقوق اجتماعی نیز افزایش یافت و هر اندیشمندی مصادیقی به آن افزود و یا کاست. اما آنچه موضوع بحث و تحقیق ماست بررسی موارد زیر در حقوق اسلام و آلمان است.
مصادیق حقوق اجتماعی
گفتار اول) حق بر تأمین اجتماعیهدف از تامین اجتماعی آن است که شخص بتواند در زمان پیری، از کار افتادگی، بیکاری و بیماری و یا موقع سوانح و خطرات و امثال آن به گونه ای تامین شود و از آثار و عواقب آن در حدود امکانات مصون و در امان باشد.
برای روشن شدن بحث تامین اجتماعی اشاره به این مطلب ضروری است که تامین اجتماعی یکی از مهم ترین سازو کارهای تامین امنیت اجتماعی است به گونه ای که نظام سرمایه داری با توسل به تامین اجتماعی رهایی یابد. نظام بازار آزاد تمایلی به حمایت از برخی اقشار اجتماعی ندارد و همو ترین دغدغه مزبور، تامین و کسب سود حدا اکثری است. حفظ کرامت و حیثیت ذاتی انسانی در پرتو تامین نیاز های اساسی آنهاست و نظام تامین اجتماعی، تامین کننده ي نیازهای بنیادین برخی از اقشار است.
تامین اجتماعی حقی بشری است و (از جنبه های بارز قرن بیستم برجسته شدن و توجه خاص به حقوق بشر است و اعلامیه جهانی حقوق بشر به عنوان سند پایه ای حقوقی مورد قبول جهانیان قرار گرفته است ……) تمام افراد بشر آزاد بدنیا می آيند و از لحاظ حیثیت و حقوق با هم برابرند، همه دارای عقل و وجدان می باشند و باید نسبت به یکدیگر با روح برادری رفتار کنند. (ماده یک) و اینکه هر کس حق دارد که شخصیت او را به عنوان یک انسان در مقابل قانون شناخته شود لذا اعلامیه برای تضمین حفظ حقوق و حیثیت اعضا خانواده بشری بر اصل برخورداری از تامین اجتماعی (ماده 22)و زندگی شایسته توام با رفاه و امکانات لازمه (ماده 25)در بین سایر حقوق و ازادی ها تاکید نموده است .
به موجب ماده 9 میثاق بین المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، حق هر کس بر تأمین اجتماعی و از جمله بیمه ها برسمیت شناخته است: کشورهای طرف این میثاق حق برخورداری از تامین اجتماعی و از جمله بیمه های اجتماعی را برای کلیه افراد به رسمیت می شناسند.
در ماده 34 منشور حقوق بنیادین آمده است: اتحادیه حق دستیابی به مزایای تامین اجتماعی و خدمات اجتماعی که در مواردی مانند زایمان، بیماری، حوادث ناشی از کار، وابستگی یا پیری، از دست دادن کار بر اساس راهکارهای پیش بینی شده در حقوق اروپایی، قوانین و رویه های داخلی به رسمیت شناخته و اجرا می کند .
گفتار دوم) حق بر آزادی تشکلافراد و گروه ها برای احقاق حقوق خود نیازمند تشکیل گروهایی هستند تا بتوانند با اتحاد و انسجام حقوق خود را مطالبه نمایند.
در تعریف تشکل ها آمده است: تشکل عبارت است از میثاقی است که بر اسا س آن افراد متعدد با داشتن علایق و ارمان های مشترک، فعالیت خود را تنظیم و موضع مشترکی را به طور مستمر اتخاذ کنند، بدون آنکه هدف منفعت طلبانه اقتصادی داشته باشند.
در این تعریف سه عنصر برای تشکل و جمعیت مشاهده می شود:
وجود یک موافقت قراردادی که بموجب که به موجب آن اعضای جمعیت تعهد جمعی پیدا می كنند.
2- استمرار نیز یکی از مختصات بارز تشکل ها و جمعیت ها می باشد که آن را از اجتماعات موقتی و اتفاقی متمایز می سازد و به آن اعضا لزوماً از این ائتلاف و اتحاد خود قصد منفعت طلبانه ای را تعقیب می کنند.
آزادی تشکل در اعلامیه حقوق بشر، میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی، کنوانسون اروپایی حقوق بشر، منشور حقوق بنیادین اتحادیه اروپا، کنوانسیون امریکایی حقوق بشر (ماده16) منشور افریقایی حقوق بشر و مردمان(ماده 11) پذیرفته شده است.
ماده 20 اعلامیه جهانی حقوق بشر می نگارد:
هرکس حق دارد آزادانه مجامع و جمعیت های مسالمت آمیز تشکیل دهد. هیچ کس را نمی توان مجبور به شرکت در اجتماعی کرد.
گفتار سوم) حق بر بهداشتسازمان بهداشت جهانی سلامت را اینگونه توصیف نموده است:
سلامت وضعیت رفاه کامل جسمانی، روانی و اجتماعی است، نه صرف نبود بیماری و معلولیت
این اصطلاح کمتر در اسناد حقوقی امده است اما بدون تردید از اهمیتش کاسته نمی شود. در مقدمه اساسنامه سازمان بهداشت جهانی آمده است: بهره مندی از بالاترین استاندارد دست یافتنی سلامت، فارغ از نژاد، عقاید سیاسی و موقعیت اجتماعی و اقتصادی، یکی از حق های بنیادین بشر محسوب می شود.
دانشمندان حقوق عمومی در توصیف حقوق عمومی نوشته اند:
سلامتی عبارت است از وضعیت رفاه کامل جسمی، روانی، اجتماعی و تنها به نبود بیماری اطلاق نمی شود.
اعلامیه جهانی در ماده 25 می نگارد:
ماده ۲۵:
بند۱) هرکس حق دارد از سطح معیشتی کافی برای سلامتی و رفاه خود و خانواده‌اش از قبیل خوراک، پوشاک، مسکن و مراقبت‌های پزشکی و خدمات اجتماعی ضروری بهره مند گردد و حق دارد به هنگام بیکاری، بیماری، از کارافتاده‌گی، بیوه‌گی و سالخوردگی یا فقدان وسیله ي امرار معاش و گذران زندگی که خارج از اختیار وی است تامین گردد.
بند۲) مادران و کودکان حق دارند از مراقبت‌ها و کمک‌های ویژه برخوردار شوند. همه ي کودکان خواه ثمره ي ازدواج باشند و خواه ثمره ي روابط خارج از ازدواج باشند باید از حمایت‌های اجتماعی یکسان بهره‌مند شوند.
حق بر سلامت دارای ابعاد بسیار وسیعی است مانند بعد جسمانی، روانی، اجتماعی و معنوی
در ماده 12 مقرر داشته است که دولت ها باید برای رسیدن به این اهداف بکوشند: میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی
الف- تقلیل میزان مرده متولد شدن کودکان، مرگ و میر کودکان و رشد سالم آنان‌.
ب- بهبود بهداشت محیط و بهداشت صنعتی از جمیع جهات‌.
ج- پیشگیری و معالجه بیماری‌های مسری، بومی، حرفه‌ای و سایر بیماری‌ها، همچنین پیکار علیه این بیماری‌ها.
د- ایجاد شرایط مناسب برای تأمین خدمات و کمک‌های پزشکی برای عموم در صورت ابتلاء به بیماری.
اسناد مهم منطقهای نظیر ماده 26 کنوانسیون آمریکایی حقوق بشر (1978 ، ماده 16 منشور آفریقایی حقوق بشر و ملتها (1981) و ماده 11 منشور اجتماعی اروپا (1961)و ماده17 اعلامیه قاهره درباره حقوق بشر در اسلام (1990) و … نیز حق بر سلامتی را به رسمیت شناختهاند.
گفتار چهارم ) حق بر تشکیل ان جی او
با رشد و توسعه دموکراسی سازمان های مردم نهاد که ماهیتی غیر انتفاعی دارند از سوی مردم گسترش یافته و در جهت خدمت به عموم و گسترش دموکراسی تلاش می کنند. ماده 19 و م20 اعلامیه جهانی حقوق بشر که مبین حق آزادی بیان و تشکیل اجتماعات است این گونه مسئله را بیان می دارد. شورای اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل در قطعنامه 27 فوریه 1950 به طور سلبی سازمان مردم نهاد را این گون توصیف نموده است. هر سازمان بین المللی که با موافقت نامه ای بین دول پدید نیامده باشد یک سازمان غیر حکومتی بین المللی است.
رایان اتو در توصیف سازمان های غیر حکومتی اظهار می دارد:
یک سازمان غیر حکومتی شخصیتی غیر انتفاعی است که اعضای آن شهروند ویا مجموعه ای از شهروند یک یا چند کشور محسوب می شوند.که نوع فعالیت این سازمان ها به منظور پاسخگویی به نیازهای افراد جامعه ای است که سازمان مذکور با شهروندان آن جامعه همکاری می نماید.
سازمان های غیر حکومتی شامل موارد متنوعی از اشکال و فعالیتهای سازمانی است که از ساختار های کوچک غیر رسمی و محلی گرفته تا نفع متقابل جوامع به مشارکت در گروه های مشاوره ای را در بر میگیرد. این سازمان ها ی پیجیده اداری را که به هرحال همگی جنبه ای از ساختار جامعه دموکراتیک را اشغال می کنند شامل میشود. امروزه سازمان های غیر حکومتی بین المللی نهادهای جامعه مدنی هستند . آنها به عنوان نهاد های غیر حکومتی دارای ارزش مشترک هستند که یکی ازانها حمایت از حقوق بشر در سراسر دنیاست.
ماده 19 و 20 اعلامیه جهانی نیز این موضوع را به این صورت تبیین می کند:
ماده 19) هرکس حق آزادی عقیده و بیان دارد؛ این حق دربرگیرندهی آزادی ِ داشتن عقیده بدون مداخله، و آزادی درجست و جو، دریافت و انتقال اطلاعات و عقاید از طریق هر نوع رسانه‌ای بدون در نظر گرفتن مرزها می‌شود.
ماده 20) هرکس حق آزادی تجمع و ایجاد تشکل مسالمت‌آمیز را دارد. هیچ‌کس را نباید مجبور به عضویت در یک تشکل کرد.
گفتار پنجم ) حق بر آموزشانسان ها صرفا به خوراک بدن محتاج نیستند بلکه روح و جان انسان به تفکر و تعقل و دانش محتاجند و دین اسلام به این موضوع تاکید بسیار دارد.
در تعریف آموزش و پرورش آمده است:
آزادی آموزش به معنی آزادی تعلیم وآموزش دادن و آزادی تعلم و آموزش دیدن می باشد. این آزادی دارای آثار چندی است که عبارت است از: آزادی تأسیس یک موسسه آموزشی و آزادی انتخاب یک نوع آموزش خاص
اعلامیه جهانی حقوق بشر در این رابطه مقرر داشته است:
هر کس حق دارد از آموزش و پرورش بهره مند شود. آموزش و پرورش دست کم تا حدودی که مربوط به تعلیمات ابتدایی و اساسی است، باید مجانی باشد.آموزش ابتدایی اجباری است. آموزش حرفه ای باید عمومیت پیدا کند و آموزش عالی باید با شرایط تساوی کامل، به روی همه باز باشد تا همه بنا بر استعداد خود بتوانند از آن بهره مندگردند.
گفتار ششم) حق بر مسکنمسکن محل آرامش افراد وزیستن بدون وجود انسان بیگانه است به گونه ای که فرد احساس راحتی کند و مزاحمتی برایش وجود نمداشته باشد. در بحث آزادی های عمومی باید مفهوم وسیع تری از مسکن درنظر گرفت. مسکن خانه،آپارتمان یا هر محل سکونت فرد و خانواده اش می باشد. مسکن افزون بر محل سکونت شامل توابع و الحاقات متصل به آن حیاط، باغ محصور و حتی اتاق هتل نیز می گردد.
حق آزادی مسکن دارای چند فرع است که عبارت است از:
حق داشتن و یا نداشتن مسکن ،حق تعیین آزادانه مسکن، حق تغییر مسکن که بررسی هر کدام فرصتی دیگر را می طلبد. تعرض ناپذیری مسکن نیز احترام به مسکن هر شخص و ممنوعیت مأموران قدرت عمومی و پلیس و اشخاص خصوصی در ورود به منزل یک شخص برخلاف میل و خارج از موارد پیش بینی شده در قانون است. این حق از مصادیق ازآزادیهای فردی است .
ماده 12 اعلامیه جهانی حقوق بشر در این باره می نویسد:
هیچ احدی نمیبایست در قلمرو خصوصی، خانواده، محل زندگی یا مکاتبات شخصی، تحت مداخله [و مزاحمت] خودسرانه قرار گیرد. به همین سیاق شرافت و آبروی هیچکس نباید مورد تعرض قرار گیرد. هر کسی سزاوار و محق به حفاظت قضایی و قانونی در برابر چنین مداخلات و تعرضاتی است.
گفتار هفتم) حق بررفاهساده زیستن در اسلام تاکید بسیار شده اما فقر در مکتب اسلام جایی ندارد و انسان ها باید برای نیل به اهداف و آرمانهای خود باید حداقل های یک زندگی را داشته باشد و این جز حقوق اقتصادی و اجتماعی افراد محسوب می شود.
امام جعفر صادق می فرمایند:
مسلمان برادر مسلمان است حق مسلمان بر برادر دینیش این نیست که او سیر و برادرش گرسنه ،او سیراب و برادرش تشنه ،او دارای لباس و برادرش برهنه باشد ،بلکه بایستی برای او همان بخواهد که برای خودش می خواهد …
در تعریف حق رفاه آمده است:
حق داشتن حداقل وسایل و امکانات در زندگی ،نخستین حق از حقوق اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی و مبنای حقوق اخیر می باشد. این حق در معنای اخص خود شامل حق تغذیه، آب و پوشاک می باشد .آ زادی و رهایی از فقر، گرسنگی، سوتغذیه و برهنگی یا داشتن این حق ممکن است. انسانی که گرسنه و برهنه باشد دیگر حقوق و آزادی ها برای وی چه معنا و ارزشی دارد. با وجود این حقوق، زندگی معنا، مفهوم و بهبود می یابد
اعلامیه حقوق بشر نیز می نویسد:
ماده 25- الف) هرکس حق دارد از سطح یک زندگانی برخوردار باشد که سلامت و رفاه او و خانواده اش, منجمله خوراک و لباس و مسکن و رسیدگی های پزشکی آنان را تامین کند. همچنین حق دارد از خدمات ضروری اجتماعی در هنگام بیکاری و بیماری و درمانده گی و بیوه گی و پیری یا در سایر مواردی که بنا به اوضاع و احوالی بیرون از اراده او, وسایل معاش وی مختل گردد استفاده کند.
مبحث دوم: حقوق بشر در اسلاماسلام مکتبی برای کل زندگی است و سوالی نیست که این مکتب پاسخ ندهد و نیازی نیست که جوابگو نباشد. حقوق بشر عنوانی است که غربی در قرون جدید وارد اندیشه و تفکر بشری کردند تا انسان را از دردهایی که او را می آزارد رهایی بخشند و اسلام این درد ها را قرن ها پیش شناخته و برای تسلی آن برنامه ریزی کرده بود.
پیامبر اسلام از همان ابتدا منادی برابری را سردادند و فرمودند:
عرب را بر عجم و عجم را بر عرب برتری نیست .سفید بر سیاه و سیاه بر سفید فضیلتی نداردجز درسایه پرهیزگاری
برابری و برادری اصل حقوق انسان ها در اسلام است و برتری انسان ها بواسطه کوشش آنها در درک حقیقت، کسب دانش، ترک لذایذ حیوانی و نزدیک شدن به خداوند است.
قرآن برای تبیین مفهوم ارزشمندی به این آیات اشاره می کند:خدا مردم با ایمان و دانشمند را بر دیگران به مراتب برتری می بخشد .
….. گرامی ترین شما نزد خدا پرهیزگارترین شماست.
…. خدا مردم مجاهد و فداکار را برمردم بی خاصیت و از کار نشسته به پاداشی بزرگ برتری می بخشد.
اما آنچه اسلام را از سایر مکاتب متمایز می کند ارزش دادن به زن و برابر قرار دادن او با مردان است به گونه ای که او از هیچ حقی محروم نشود و یا به خاطر مسائل جنسیتی حقوقی برایش در نظر گرفته نشده باشد در جایی دیگر جبران گردد .
آیات زیادی شاهد بر این ادعاست که زن دارای ارزش و کرامت والایی است و قبل از زن بودن شایسته مقام والای انسانی است.
…. خدا برای شما از جنس خود شما همسرانی آفرید.
قرآن با آوردن مثال های زیادی برابری را اینگونه وصف می کند.
الف) برابری در برابر قانون
آیات مربوط به مجازات دزدی و زنا: هر يك از زن و مرد زناكار را صد تازيانه بزنيد و نبايد رأفت (و محبّت كاذب) نسبت به آن دو شما را از اجراى حكم الهى مانع شود، اگر به خدا و روز جزا ايمان داريد! و بايد گروهى از مؤمنان مجازاتشان را مشاهده كنند!
ب ) برابری در حق مالکیت
مردان از آنچه با کار و کوشش به دست اورده اند نصیبی دارند زنان نیز از انچه بدست می آورند نصیبی دارند
پ) برابری در رشد و کمال معنوی
زن مانند مرد می تواند به درجات بالای انسانی برسد و قرب الهی برای زنان نیز متصور و ممکن است
مردان و زنان مسلمان با ایمان، فرمانبردار، راستگو، بردبار، خاشع، مسکین نواز، روزه گیر، عفیف و آنان که خدارا بسیار یاد می کنند خدا برایشان امرزش و پاداش بزرگی اماده ساخته است.
ت) تساوی در مسائل اخلاقی و اجتماعی
ای مردم با ایمان مردانی از شما مردان دیگر را مسخره نکنند چه بسا آنان بهتر باشند و نیززنانی از شما زنان دیگر را مسخره نکنند چه بسا آنان بهترباشند.
اسلام برای تمام شئون زندگی انسان ها قوانینی وضع نموده و بشر را برای بهتر زیستن هدایت کرده و لذا تمام ابعاد نیازهای انسانی فرد در قران ذکر شده است حقوق مانند حق امنیت،حیات، آزادی های مختلف و…که هرکدام تببین خواهد شد.
ث) امنیت مسکن
منزل هر فردی مکان ارامش اوست و کسی حق ندارد حریم اورا به هر وسیله ای این آسایش را سلب نماید.
قرآن در این باره می فرماید :
ای مومنان به خانه هایی جز خانه های خودتان وارد نشوید مگر انکه آشنایی دهید و اجازه گیرید و بر اهل آن سلام کنید این به خیر شماست اگر پند گیرید و اگر در خانه کسی را نیافتید داخل مشوید تا آنکه به شما اجازه داده شود و اگر به شما گفته شد بازگردید باید بازگردید آن برای شما پاکیزه تر است و خدا به آنچه می کنید داناست.
ج) حرمت جان آنها و حق حیات
هر انسانی صنع خداست و تازمانی که اراده الهی بر حیات اوست زنده خواهد بود وکسی حق سلب جانش را ندارد.
هرکس کسی رابه جز قصاص قتل و یا جزای فساد در روی زمین بکشد مانند این است که همه مردم را کشته باشد و هرکس کسی را زنده بدارد مانند این است که همه مردم را زنده داشته باشد .
چ) امنیت مالی
در اسلام مال انسان مانند جان او ارزشمند و تعدی به مال دیگران قابل مجازات است.
اموال خود را به ناحق در میان خودتان مخورید وپاره ای از آن را به حاکمان مدهید تا بدان سبب اموال گروهی دیگر را به ناحق بخورید در حالی که می دانید.
ح) آزادی عقیده
انسان ها هر کدام دارای عقیده و اندیشه مستقل هستند و حق دارند که بدون وابستگی به جریان فکری خاص بیاندیشند اسلام این آزاد ی را می پذیرد و با این آیه تأیید می کند.
در دین هیچ اجباری نیست.
… و اگر پروردگار تو می خواست هر که در زمین است همه شان یکجا ایمان می آوردند. آیا با وجود این، تو آدمیان را به اجبار وا می داری که ایمان بیاورند.
این آیات بیانگر دیدگاه مترقی اسلام نسبت به انسان، تفکر او و نیازهای بشری است.
خ) تحفظ عزت
اسلام به همه انسان ها بواسطه انسان بودن آنها عزت بخشیده است و آنها را عزیز دانسته است در سوره حجرات در این باره آمده است:
اى کسانى که ایمان آورده اید! نباید گروهى از مردان شما گروه دیگر را مسخره کنند، شاید آنها از اینها بهتر باشند; و نه زنانى زنان دیگر را، شاید آنان بهتر از اینان باشند; و یکدیگر را مورد طعن و عیب جوئى قرار ندهید و با القاب زشت و ناپسند یکدیگر را یاد نکنید، بسیار بد است که بر کسى پس از ایمان نام کفرآمیز بگذارید; و آنها که توبه نکنند، ظالم و ستمگرند! 
اى کسانى که ایمان آورده اید! از بسیارى از گمان ها بپرهیزید، چرا که بعضى از گمان ها گناه است، و هرگز (در کار دیگران) تجسس نکنید; و هیچ یک از شما دیگرى را غیبت نکند، آیا کسى از شما دوست دارد که گوشت برادر مرده خود را بخورد؟! (به یقین) همه شما از این امر کراهت دارید; تقواى الهى پیشه کنید که خداوند توبه پذیر و مهربان است.
د) تحفظ زندگی شخصی
زندگی شخصی انسان بسیار حرمت ندارد و کسی حق ندارد در امور شخصی دیگران مداخله نماید .
اى اهل ایمان، هرگز به هیچ خانه مگر خانه‏هاى خودتان تا با صاحبش انس و اجازه ندارید وارد نشوید و (چون رخصت یافته و داخل شوید) به اهل آن خانه نخست سلام کنید که این (ورود با اجازه و تحیت، براى حسن معاشرت و ادب انسانیت) شما را بسى بهتر است، باشد که متذکر (شئون یکدیگر و حافظ آداب رفاقت) شوید.
ذ) حق اعتراض نسبت به ظلم و ستم
“خدا دوست نمی‌دارد که کسی به گفتار زشت (به عیب خلق) صدا بلند کند مگر آن که ظلمی به او رسیده باشد، همانا که خدا شنوا و داناست”.
ر) حق آزادی اجتماع و اعتصاب
اجتماع در صورتی که مطابق با شرع باشد و وسیله ایجاد تفرقه نگردد در اسلام مورد قبول است و توصیه نیز شده است.
بايد از ميان شما، جمعي دعوت به نيکي، و امر به معروف و نهي از منکر کنند! و آنها همان رستگارانند. و مانند کساني نباشيد که پراکنده شدند و اختلاف کردند، (آن هم) پس از آنکه نشانههاي روشن (پروردگار) به آنان رسيد! و آنها عذاب عظيمي دارند.
ز) حق آزادی وجدان و اعتقاد
آزادی لازمه زندگی سعادتمندانه است و اکراه در هیچ یک از شئون زندگی راه ندارد. اعتقاد و وجدان نیز مستلزم داشتن آزادی است و هیچ کسی را نمی توان مجبور به داشتن عقیده ای و یا انصراف از عقیده ای نمود.
و اگر پروردگار تو مى‏خواست قطعاً هر كه در زمين است همه آنها يكسر ايمان مى‏آوردند پس آيا تو مردم را ناگزير مى‏كنى كه بگروند.
فتنه از قتل شدید تر است .
ژ) اصل شخصی بودن
کسی مسئول خطاهای دیگران نیست و هر انسانی مسئول کرده خویش است ودیگران نباید تاوان بدی های و اشتباهات دیگران را بپردازند. این موضع چنان اهمیت دارد که در قرآن در آیات زیادی به آن تأکید شده است.
بگو: آیا غیر خدا پروردگاری بجویم در حالی که او پروردگار همه چیز است، و هیچ کس (عملی را از خیر یا شر) جز بر عهده خود کسب نمی کند و هیچ گرانباری از گناه بار گناه دیگری را برنمی دارد، سپس بازگشتتان به سوی پروردگارتان است، پس شما را از آنچه در آن اختلاف می کردید آگاه خواهد ساخت.
مبحث سوم ) اصول و مبانی حقوق بشر در اسلاماسلام برای تدوین حقوق بشر در اسلام مبانی وضع کرده و تا بر اساس آن زندگی بشر ساماندهی شده و حقوق افراد احقاق شود. برای همین منظور اسلام انسان را خلیفه خدا بر زمین می داند و اورا شایسته بهترین ها قرار داده است. برای روشن شدن مفهوم کرامت ضرورت دارد که بیشتر به آن بپردازیم و آن را روشن تر کنیم.
گفتار اول) کرامت انسانیواژه ی کرامت از ریشه ی کرم است و راغب اصفهانی در این‌باره می‌نویسد:
«کرم در مقام توصیف انسان به معنای خوی و کردار ستوده است که بالفعل از او ظاهر می‌گردد و جز بر محاسن نیک‌های بزرگ اطلاق نمی‌شود.
برخی دیگر از محققین در توصیف کریم آورده‌اند:
«برای چیزی یا کسی همة اوصاف ستودنی است و محمود را در خود جمع داشته باشد. و متضاد لئیم است و این صفت در اصل بر انسان‌ها اطلاق می‌شود، اما در توصیف اسب و شتر و درخت نیز به کار می‌رود.
اکثر لغت‌شناسان، کرامت را به معنای شرافت و بزرگواری مي‌دانند و آن را در مقابل دنائت و پستی آورده‌اند. آیت‌الله جوادی آملی می‌فرمایند:
«کرامت همان نزاهت از پستی و فرومایگی است. کریم غیر از کبیر و عظیم است. کریم معنایی دارد که شاید در فارسی معادلی بسیط نداشته باشد؛ لذا اگر خواسته باشیم کلمة کریم را به فارسی ترجمه کنیم باید چند کلمه را کنار هم بگذاریم تا معنای کریم روشن‌تر شود. روح بزرگوار و منزه از هر پستی را کریم می‌گویند.»
کرامت انساني به دو صورت ذاتی و اکتسابی است: «کرامت ذاتی» انسان از جانب خداوند متعال و برای همة انسان‌هاست. برای مثال در سورة بقره آمده است: «و نفخت فیه من روحی». از اين آيه چنين برمي‌آيد كه انسان بما هو دارای ارزش ذاتی است و کسی حق اهانت به این ارزش را ندارد. آیة 70 سورة مبارکه اسراء نیز دربارة کرامت انسان‌ها این‌گونه می‌فرماید: ما آدميزادگان را گرامى داشتيم و آنها را در خشكى و دريا، (بر مركبهاى راهوار) حمل كرديم و از انواع روزيهاى پاكيزه به آنان روزى داديم و آنها را بر بسيارى از موجوداتى كه خلق كرده‏ايم، برترى بخشيديم « و یا در آیه ای دیگر می فرماید :ای مردم ما شما را از یک زن و مرد افریدیم و شما را شعبه ها و قبیله ها قرار دادیم کهبا یکدیگر با تحصیل معرفت زندگانی هماهنگی داشته باشید قطعا با کرامت ترین شما نزد خداوند با تقوا ترین شماست .
کرامت اکتسابی، کرامتی است که خود انسان‌ها برای به دست آوردن آن می‌کوشند و با تهذیب نفس و ترک لذایذ دنیوی به آن دست پیدا می‌کنند. انسان قادر است با تلاش و توکل به بالاترین درجات معنوی برسد. علامه جعفری می‌نویسند:
«اگر متفکری یا مکتبی ادعا کند همة انسان‌ها در برخورداری از کرامت و شرافت انسانی یکسانند و هیچ تفاوتی با یکدیگر ندارند، قطعاً سخن نامفهومی می‌گوید. آیا معقول است که حضرت علی بن ابيطالب(ع) با ابن‌ملجم هواپرست و جنایتکار بزرگ تاریخ، بدون هيچ تفاوتي از حق و کرامت و شرف انسانی برخوردار باشند؟»
پس تلاش و ارادة انسان در نیل به کسب کرامت مؤثر است و حکومت نیز موظف است شرایط را برای عزت‌مندی و کرامت بیشتر مهیا سازد.
گفتار دوم) اصل حیات شایستهانسان برای زندگانی و خوب زیستن به این دنیا امده است و نه برای حیوانی زندگی کردن و پس از مدتی از این دنیا رفتن و پس از آن حسرت خوردن لذا اسلام برای حق حیات برنامه ای متفاوت دارد و حیات از دیدگاه اسلام صرف زنده ماندن نیست بلکه خوب زیستن و ارزشمند بودن و الهی رفتار کردن است. اهمیت حق حیات را آیات زیادی تأیید می کند که برخی این آیات در زیر می آید.
اهمیت زندگی بشر به حدی است که که در قرآن کشتن انسانی بدون توجیه و دلیل قانونی و شرعی گناه بس بزرگ و نابخشودنی است و انسان بواسطه انسان بودن و ارزش داشتن از قتل و اسیب های مادی و معنوی بدور است فرماید: هرکس کس دیگری را به قصاص قتل کسی یا ارتکاب فسادی بر روی زمین بکشد چنان است که همه مردم را کشته باشد و هر کس که به او حیات بخشد ،چون کسی است که همه مردم را حیات بخشیده باشد .
علامه طباطبایی در تفسیر این آیه شریف می فرمایند :
این آیه، کنایه از این است که مردم همه دارای یک حقیقت انسانی بوده، یک نفر و یا همه درآن حقیقت مساوی اند. هرکه به انسانیتی که در فرد است سو قصد ی کند، همانا به انسانیتی که در همه است سو قصد نموده است. هم چون آبی که میان ظرف های زیادی پخش کنیم، هرکه از یکی از آن ظرف ها آب بخورد، مسلما آب خورده ….و آنچه در ظرف هاست چیزی جز آب نیست: پس گویا همه را آشامیده است.
در نصوص اسلامی کشتن کاری بس قبیح است و انسان های عصر جاهلی که دختران را زنده بگور می کردند مورد عتاب و سرزنش بودند. واین بیانگر نگاه برابر قرآن به حق حیات انسان هاست قران کریم در سوره نحل می فرماید:
و چون یکی از آنان را به (تولد) دختر بشارت دهند (از فرط غیظ و غضب) صورتش سیاه گردد در حالی که خشم گلویش را می فشارد.
علامه طباطبایی در تفسیر این آیه می نویسند:
هم چنان که عادت همه شان درباره دختران متولد شده این بود. به طوری که گفته اند، قبل از این که همسر شان بزاید چاله ای می کندند وآماده می ساختند. همین که می فهمیدند فرزندشان دختر است، در آن چاله می انداختند و به رویش خاک می ریختند تا زیر خاک جان بدهد و این عمل را از ترس فقر دختران مرتکب می شدند که مبادا بر اثر نداری مجبور شوند به کسی که کفو آنان نیست شوهر کنند.
زیستن در اسلام صرفا برای انسان ها نیست بلکه حتی نطفه نیز حق زیستن دارد. به تعبیر دیگر هر چه بهره مند از وجود شد بهره مند از حقوق نیز میگردد. به حضرت موسی بن جعفر علیه السلام عرض کردم:
زنی از آبستن شدن می ترسد و دوایی می آشامد تا انچه را که در شکم دارد بیندازد. آن حضرت فرمود:نه، نباید سقط جنین کند. عرض کردم هنوز در حال نطفه است. فرمود: آغاز خلقت انسان نیز نطفه بوده است .
همانگونه که گفته شد حق زیستن در اسلام منحصر به انسان ها نیست بلکه حیوانات و سایر جانداران نیز باید از این حق برخوردار باشند و کسی نمی تواند به سایر جانداران آسیب برساند. به طور کلی هستی جاندار است و روح دارد لذا نمی توان به او صدمه ای وارد نمود.
در روایات آمده است زنی که گربه ای رابست و گربه از تشنگی مرد زن به عذاب الهی دچار شد.
در متون اسلامی سفر کردن برای شکار توجیه شرعی ندارد و لذا باید نماز و عبادات کامل باشد.
از زراره نقل شده که از امام باقر علیه السلام پرسیدم:
کسی از خانه خود بیرون میرود و با خود عقاب و باز و سگ برای شکار کردن می برد و یک شب و دو شب خوشگذرانی می کند ایا نماز خود را تمام بخواند و یا قصر ؟فرمودند :چون برای خوشگذرانی بیرون رفته است نماز خودرا باید تمام بخواند..
امام صادق علیه السلام از رسول خدا نقل فرمودند که:
جوجه ها را در لانه های انها شکار نکنید تا صبح برسد .مردی پرسید :موقع خواب چه وقتی است؟ فرمودند: هنگام شب موقع خواب پرنده است ضربه ای در آن موقع به پرنده وارد مساز تا بامداد شود .
1. تساوی در ارتباط با خالق(خداوند همان كسى است



قیمت: 10000 تومان